Mã ICAO là bốn chữ cái định danh một sân bay trong kế hoạch bay, liên lạc không lưu và bản tin thời tiết. Mã này có cấu trúc theo vùng: chữ đầu chỉ khu vực lớn, chữ thứ hai thường chỉ quốc gia, hai chữ cuối chỉ sân bay. Vì thế mọi sân bay Việt Nam đều bắt đầu bằng VV: Tân Sơn Nhất là VVTS, Nội Bài là VVNB, Đà Nẵng là VVDN.
Vì sao phải có thêm một bộ mã bốn chữ
Mã ba chữ của IATA sinh ra để bán vé. Nó không theo quy luật địa lý nào, và nhiều sân bay không có khách thương mại thì không có mã IATA. Người làm bay cần thứ khác: một mã cho mọi nơi máy bay có thể cất hạ cánh hoặc mọi cơ sở dịch vụ bay cần gọi tên, kể cả sân bay quân sự, sân bay dùng chung, trung tâm kiểm soát đường dài, trạm khí tượng.
Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO), cơ quan chuyên môn của Liên Hợp Quốc ra đời từ Công ước Chicago 1944, quản lý bộ mã này. Danh sách đầy đủ nằm trong tài liệu Doc 7910 "Location Indicators", cập nhật định kỳ. Các nước tự đề xuất mã cho sân bay của mình trong phần chữ cái được phân, ICAO đăng ký và công bố.
Trong một buổi làm việc của tổ bay, mã ICAO xuất hiện khắp nơi: trên kế hoạch bay nộp cho cơ quan không lưu, trong máy tính quản lý bay (FMS), trên bản tin METAR, TAF, trong NOTAM, trên bản đồ phương thức bay. Hành khách gần như không bao giờ thấy nó, trừ khi mở ứng dụng theo dõi chuyến bay.
Đọc bốn chữ cái theo từng lớp
Lấy VVTS làm ví dụ:
- V: vùng gồm Nam Á và phần lục địa Đông Nam Á.
- V thứ hai: Việt Nam trong vùng V.
- TS: sân bay cụ thể, ở đây là Tân Sơn (Nhất).
Không phải nước nào cũng dùng đúng kiểu "một chữ vùng, một chữ nước". Nước lớn có thể chiếm cả một chữ đầu (Mỹ lục địa dùng K, Canada dùng C, Úc dùng Y, Trung Quốc đại lục dùng Z, Nga dùng U). Nước nhỏ thì chia nhau tiền tố hai chữ.
Chữ đầu tiên theo vùng
| Chữ đầu | Khu vực | Ví dụ |
|---|---|---|
| K | Mỹ lục địa (48 bang liền kề) | KJFK, KLAX, KATL |
| C | Canada | CYYZ, CYVR |
| E | Bắc Âu | EGLL (Heathrow), EDDF (Frankfurt) |
| L | Nam Âu | LFPG (Charles de Gaulle), LEMD (Madrid) |
| O | Trung Đông | OMDB (Dubai), OTHH (Doha Hamad) |
| R | Đông Á (Nhật, Hàn, Philippines, Đài Loan) | RJTT (Haneda), RKSI (Incheon) |
| V | Nam Á, lục địa Đông Nam Á | VVTS, VTBS (Suvarnabhumi), VHHH (Hồng Kông) |
| W | Đông Nam Á hải đảo | WSSS (Changi), WMKK (Kuala Lumpur) |
| Y | Úc | YSSY (Sydney) |
| Z | Trung Quốc đại lục | ZBAA (Bắc Kinh Thủ Đô), ZSPD (Thượng Hải Phố Đông) |
| P | Thái Bình Dương, gồm Alaska và Hawaii | PANC (Anchorage), PHNL (Honolulu) |
Ở Mỹ có một mẹo nhỏ: sân bay lục địa thường lấy chữ K cộng mã IATA. JFK thành KJFK, LAX thành KLAX. Vì vậy nhiều người tưởng mã ICAO nào cũng chứa mã IATA, nhưng ra khỏi Mỹ thì quy luật này không còn đúng: Heathrow là LHR theo IATA nhưng EGLL theo ICAO.
Hàng xóm của VV trong vùng V
Chỉ riêng quanh Việt Nam đã thấy cách vùng V được chia: VT là Thái Lan, VL là Lào, VD là Campuchia, VY là Myanmar, VH là Hồng Kông, VM là Ma Cao. Ấn Độ dùng nhiều tiền tố (VA, VE, VI, VO) cho các vùng thông báo bay khác nhau. Sang Singapore, Malaysia bán đảo, Indonesia thì đã là vùng W.
Bảng mã ICAO các sân bay Việt Nam
| Sân bay | ICAO | IATA | Ghi chú về hai chữ cuối |
|---|---|---|---|
| Nội Bài (Hà Nội) | VVNB | HAN | Nội Bài |
| Tân Sơn Nhất (TP.HCM) | VVTS | SGN | Tân Sơn |
| Đà Nẵng | VVDN | DAD | Đà Nẵng |
| Cam Ranh (Khánh Hoà) | VVCR | CXR | Cam Ranh |
| Phú Quốc (An Giang) | VVPQ | PQC | Phú Quốc |
| Cát Bi (Hải Phòng) | VVCI | HPH | Cát Bi; mã ICAO theo tên sân bay |
| Phú Bài (Huế) | VVPB | HUI | Phú Bài |
| Cần Thơ | VVCT | VCA | Cần Thơ |
| Liên Khương (Lâm Đồng) | VVDL | DLI | Đà Lạt |
| Vân Đồn (Quảng Ninh) | VVVD | VDO | Vân Đồn |
| Côn Đảo (TP.HCM) | VVCS | VCS | Côn Sơn |
| Điện Biên | VVDB | DIN | Điện Biên |
So hai cột sẽ thấy mã ICAO của Việt Nam bám tên sân bay chặt hơn (VVCI là Cát Bi, trong khi IATA là HPH theo Hải Phòng). Đó là khác biệt tự nhiên: người bán vé nghĩ theo thành phố, người làm bay nghĩ theo đường băng cụ thể.
Mã bốn chữ không chỉ cho sân bay: VVHN và VVHM
Cùng một bộ chữ cái được dùng để gọi tên các cơ sở dịch vụ không lưu. Bầu trời Việt Nam và vùng biển lân cận được chia thành hai vùng thông báo bay (FIR): FIR Hà Nội và FIR Hồ Chí Minh. Hai FIR này có mã VVHN và VVHM. Khi một chuyến bay từ Singapore đi Tokyo nộp kế hoạch bay, mục ước tính thời gian vượt ranh giới FIR sẽ ghi những mã như WSJC (FIR Singapore), VVHM, VVHN, rồi tới các FIR phía bắc. Trung tâm kiểm soát đường dài nhìn danh sách đó để biết chuyến nào sắp "giao" sang mình.
Vì sao FIR lại cần mã giống sân bay? Bởi hệ thống điện văn hàng không cũ (AFTN) định tuyến tin nhắn theo địa chỉ tám chữ, trong đó bốn chữ đầu là mã ICAO của nơi nhận. Mỗi cơ sở muốn nhận điện văn đều phải có một "địa chỉ" bốn chữ, dù đó là sân bay, trung tâm kiểm soát hay văn phòng NOTAM.
Khi nào thấy mã ICAO ngoài đời
- Ứng dụng theo dõi chuyến bay: bấm vào một sân bay thường thấy cả hai mã. Ở chế độ hiển thị dành cho người mê hàng không, đường bay ghi bằng mã ICAO.
- Bản tin METAR, TAF: luôn mở đầu bằng mã ICAO, ví dụ "METAR VVNB …".
- Tài liệu AIP Việt Nam (tập thông báo tin tức hàng không) xếp sân bay theo mã ICAO, mỗi sân bay một phần riêng với sơ đồ, đường băng, tần số.
- Ngoài thân tàu bay và giấy tờ: không có. Số đăng ký tàu bay (VN-A…) là chuyện khác hẳn.
Những hiểu lầm hay gặp
"Mã ICAO là mã IATA thêm một chữ"
Chỉ đúng ở Mỹ lục địa và vài nơi khác. Ở Việt Nam, VVTS không chứa SGN; ở Anh, EGLL chẳng có chữ nào của LHR.
"Mã ICAO của hãng bay cũng là mã sân bay"
ICAO còn cấp mã ba chữ cho hãng bay: HVN cho Vietnam Airlines, VJC cho Vietjet. Mã hãng ba chữ và mã sân bay bốn chữ là hai danh sách khác nhau, chỉ trùng nhau ở cơ quan quản lý.
"Sân bay mới thì lấy luôn mã cũ"
Với mã IATA, thành phố thường giữ mã quen cho sân bay chính (Bangkok, Hồng Kông là ví dụ). Với mã ICAO thì khác: hai sân bay cùng hoạt động phải có hai mã riêng vì kế hoạch bay cần biết chính xác máy bay đáp xuống đường băng nào. Don Mueang là VTBD, Suvarnabhumi là VTBS.
Góc nhìn hôm nay: tự tra và tự đọc
Muốn xem một sân bay Việt Nam được mô tả thế nào trong tài liệu chính thức, hãy tìm AIP Việt Nam do cơ quan thông báo tin tức hàng không thuộc Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam phát hành; mỗi sân bay có phần AD 2 mang mã ICAO của nó, kèm sơ đồ sân bay, kích thước đường băng, giờ hoạt động. Trên trang của ICAO có công cụ tra mã địa điểm. Một bài tập nhỏ cho người mới: mở bản tin METAR của VVNB và VVTS cùng một giờ, so nhiệt độ và gió; chỉ sau vài lần, bốn chữ cái sẽ trở nên quen như tên phố.
Câu hỏi thường gặp
VVTS là sân bay nào?
VVTS là mã ICAO của sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất ở TP.HCM. Hai chữ VV chỉ Việt Nam, TS lấy từ tên Tân Sơn. Mã IATA tương ứng mà hành khách thấy trên vé là SGN.
Vì sao sân bay Việt Nam đều bắt đầu bằng VV?
Trong hệ mã ICAO, chữ V đầu tiên chỉ vùng Nam Á và lục địa Đông Nam Á, chữ V thứ hai được phân cho Việt Nam. Mọi sân bay và cơ sở dịch vụ bay của Việt Nam vì thế đều mang tiền tố VV.
VVNB là gì?
VVNB là mã ICAO của sân bay quốc tế Nội Bài, Hà Nội. Phi công và kiểm soát viên dùng mã này trong kế hoạch bay và liên lạc, còn trên vé máy bay Nội Bài mang mã IATA là HAN.
VVHN và VVHM có phải sân bay không?
Không. VVHN và VVHM là mã của hai vùng thông báo bay FIR Hà Nội và FIR Hồ Chí Minh. Mã bốn chữ được dùng cho cả các cơ sở dịch vụ không lưu, không chỉ cho sân bay.
Mã ICAO tra ở đâu?
Danh sách gốc nằm trong tài liệu Doc 7910 của ICAO, có công cụ tra trên trang ICAO. Với sân bay Việt Nam, tập AIP Việt Nam liệt kê đầy đủ mã cùng thông tin đường băng, tần số và giờ hoạt động.
