Giờ Zulu trong hàng không: vì sao kế hoạch bay, NOTAM dùng UTC

Trong vận hành hàng không, mọi mốc giờ "phía sau sân khấu" đều ghi theo giờ UTC, gọi là giờ Zulu và viết kèm chữ Z: kế hoạch bay, huấn lệnh, bản tin thời tiết, NOTAM, slot cất hạ cánh. Giờ Việt Nam là UTC+7 và không đổi theo mùa, nên muốn đổi chỉ cần cộng 7 giờ. Còn vé, thẻ lên máy bay và bảng giờ bay cho hành khách thì luôn ghi giờ địa phương của từng sân bay.

Hai chiếc đồng hồ trong cùng một sân bay

Bước vào phòng điều hành bay của một hãng ở Tân Sơn Nhất, thường thấy hai dãy đồng hồ trên tường: một dãy giờ địa phương, một dãy UTC. Nhân viên điều phái nhìn giờ địa phương để biết khi nào khách ra cửa, nhìn giờ UTC để biết kế hoạch bay đã nộp với giờ nào, slot ở sân bay đến là mấy giờ, bản tin thời tiết có còn hiệu lực không.

Lý do dùng UTC rất đơn giản: một chuyến bay đi qua nhiều múi giờ. Một chuyến đêm từ TP.HCM đi châu Âu bay hơn mười tiếng, đi qua cả chục vùng kiểm soát ở nhiều múi giờ khác nhau. Nếu mỗi trung tâm kiểm soát ghi giờ theo múi của mình, chỉ một phép trừ sai là cả chuỗi giao nhận lệch nhau. Có một giờ chung cho cả thế giới thì không ai phải đổi.

Chuyện UTC khác GMT ra sao, giây nhuận là gì, đã có nhiều tài liệu giải thích; bài này đi thẳng vào chỗ giờ Zulu được dùng thế nào ở sân bay.

Vì sao gọi là "Zulu"

Quân đội và hàng không từ lâu đánh tên các múi giờ bằng chữ cái. Múi 0, tức UTC, mang chữ Z. Theo bảng chữ cái phiên âm, chữ Z đọc là "Zulu", vậy là có tên "giờ Zulu". Các múi khác cũng có chữ riêng:

Trong hàng không dân dụng, chỉ chữ Z được dùng thường xuyên. Nhưng biết Việt Nam là múi "Golf" cũng là một chi tiết vui để nhớ.

Giờ Z xuất hiện ở đâu trong một chuyến bay

Kế hoạch bay

Kế hoạch bay theo mẫu ICAO ghi giờ dự kiến rời bãi đỗ (EOBT) bằng bốn chữ số UTC, không có dấu hai chấm, không chữ Z. Chuyến khởi hành 08:30 sáng giờ Việt Nam sẽ ghi EOBT là 0130. Thời gian bay ước tính và giờ vượt ranh giới vùng thông báo bay cũng tính theo UTC.

Huấn lệnh và liên lạc

Khi kiểm soát viên báo giờ dự kiến cho phép cất cánh hay giờ dự kiến tiếp cận, con số đó là giờ UTC; trong liên lạc người ta thường chỉ đọc phút nếu không thể nhầm giờ. Đồng hồ trong buồng lái và trên đài kiểm soát đều đặt theo UTC.

Bản tin thời tiết

Mỗi bản tin METAR mở đầu bằng một nhóm sáu chữ số kèm Z, ví dụ 140630Z: ngày 14, lúc 06:30 UTC, tức 13:30 giờ Việt Nam. TAF ghi khoảng hiệu lực kiểu 1406/1512, nghĩa là từ 06:00 UTC ngày 14 tới 12:00 UTC ngày 15.

NOTAM

NOTAM ghi thời điểm bắt đầu, kết thúc dưới dạng mười chữ số năm – tháng – ngày – giờ – phút, luôn theo UTC. Một NOTAM đóng đường lăn "từ 2611141700 đến 2611142200" nghĩa là từ 17:00 UTC ngày 14/11/2026 tới 22:00 UTC, tức nửa đêm tới 5 giờ sáng ngày 15 theo giờ Việt Nam. Việc bảo trì đường băng hay đường lăn thường xếp vào khung đêm như vậy, và lịch ghi trên NOTAM có ngày UTC khác với ngày địa phương là chuyện bình thường.

Slot cất hạ cánh và nhật ký

Slot do điều phối sân bay cấp, giờ cất cánh thực tế, giờ lên giờ xuống ghi trong nhật ký kỹ thuật, giờ làm việc của tổ bay: tất cả đều tính bằng UTC để đối chiếu xuyên biên giới không cần quy đổi.

Đổi giờ Z sang giờ Việt Nam cho đúng

Quy tắc: giờ Việt Nam = giờ UTC + 7. Việt Nam không áp dụng giờ mùa hè, nên con số 7 đúng quanh năm. Chỗ dễ sai là ngày:

Nói cách khác, từ 17:00 đến 23:59 UTC là "khoảng chồng ngày": UTC vẫn ở ngày hôm trước, Việt Nam đã sang ngày hôm sau. Người mới đọc NOTAM hay bỏ qua chi tiết này và lầm một đêm đóng đường băng sang đêm khác.

Nước có giờ mùa hè thì phức tạp hơn

Ở châu Âu, Bắc Mỹ, độ chênh với UTC đổi hai lần một năm. London mùa đông là UTC+0, mùa hè là UTC+1. Một chuyến từ Hà Nội đi London cất cánh cùng giờ Việt Nam quanh năm, nhưng giờ hạ cánh ghi trên vé sẽ đổi theo mùa. Giờ UTC thì không đổi, đó là lý do giới vận hành chuộng nó.

Mùa lịch bay IATA cũng chạy theo giờ

Ngành hàng không chia năm thành hai mùa lịch bay theo quy ước của IATA:

• Mùa hè (Summer): bắt đầu từ Chủ nhật cuối cùng của tháng Ba.
• Mùa đông (Winter): bắt đầu từ Chủ nhật cuối cùng của tháng Mười.

Hai mốc này trùng với ngày châu Âu đổi giờ. Dù Việt Nam không đổi giờ, các hãng bay ở Nội Bài, Tân Sơn Nhất vẫn đổi lịch theo hai mùa đó, vì đường bay đi châu Âu, Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản phải khớp slot ở đầu bên kia. Vì vậy cuối tháng Ba và cuối tháng Mười thường là lúc giờ bay của một số chuyến quen thuộc xê dịch chừng một tiếng.

Giờ trên vé: luôn là giờ địa phương

Trái với phía vận hành, mọi thứ in cho hành khách đều theo giờ địa phương của sân bay tương ứng: giờ đi theo sân bay đi, giờ đến theo sân bay đến. Hệ quả là những chuyến có vẻ "phi lý":

• Chuyến bay qua đường đổi ngày từ châu Á sang bờ tây nước Mỹ có thể cất cánh tối thứ Hai và hạ cánh chiều cùng ngày thứ Hai, trước cả giờ đi.
• Ký hiệu +1 trên vé nghĩa là đến vào ngày hôm sau theo giờ địa phương nơi đến; −1 nghĩa là đến vào ngày hôm trước.
• Chuyến TP.HCM – Singapore bay khoảng hai tiếng, nhưng Singapore ở UTC+8, nên chuyến cất cánh 10:00 sẽ ghi giờ đến khoảng 13:00. Lấy giờ đến trừ giờ đi trên vé ra ba tiếng, trong khi máy bay chỉ bay hai.

Góc nhìn hôm nay: ba thói quen nhỏ

1. Khi đọc bất kỳ con số giờ nào trong tài liệu hàng không, tìm chữ Z hoặc chữ UTC. Không có, hãy hỏi đó là giờ gì.
2. Cài thêm đồng hồ UTC trên điện thoại. Người mê theo dõi chuyến bay, nghe radio không lưu sẽ thấy tiện ngay.
3. Với khoảng 17:00–23:59 UTC, luôn kiểm lại ngày khi đổi sang giờ Việt Nam.

Nghe thì khô khan, nhưng một múi giờ chung chính là thứ cho phép hàng nghìn chuyến bay khắp thế giới nói chuyện với nhau mà không ai phải hỏi "giờ chỗ anh là mấy giờ".