Sân bay Đà Nẵng: sân bay giữa thành phố, hai nhà ga và sân bay Chu Lai

Sân bay quốc tế Đà Nẵng (mã DAD) nằm gần như giữa thành phố, cách cầu Rồng chỉ khoảng 3 km, có hai đường băng song song hướng bắc – nam dài khoảng 3.048 m và 3.500 m, nhà ga T1 cho quốc nội và nhà ga T2 cho quốc tế. Đây là sân bay lớn thứ ba Việt Nam, đón khoảng 15 triệu lượt khách mỗi năm vào thời điểm đông nhất trước năm 2020. Sau khi Đà Nẵng hợp nhất với Quảng Nam năm 2025, thành phố còn có thêm sân bay Chu Lai ở phía nam.

Một sân bay bị thành phố ôm trọn

Ít sân bay lớn nào nằm gần trung tâm như Đà Nẵng. Từ sảnh đến, đi taxi mười phút là tới bờ sông Hàn; đi thêm vài phút là ra biển Mỹ Khê. Với du khách, đó là lợi thế hiếm có. Với người khai thác, đó là một bài toán chật chội: đất quanh sân bay đã kín nhà, tiếng ồn ảnh hưởng hàng chục nghìn hộ dân, và mọi công trình cao trong thành phố đều phải tính tới tĩnh không của đường băng.

Sân bay có từ thời Pháp, sau được mở rộng rất lớn. Ngày nay đây là sân bay dùng chung dân sự và quân sự, một phần đất quanh khu bay vẫn thuộc quốc phòng. Mỗi lần mở rộng sân đỗ hay nhà ga đều liên quan tới việc bàn giao đất giữa các bên.

Một chương môi trường: xử lý đất nhiễm dioxin

Từ năm 2012 đến năm 2018, Việt Nam và Hoa Kỳ phối hợp xử lý đất và trầm tích nhiễm dioxin ở khu vực phía bắc sân bay, nơi từng chứa hoá chất trong chiến tranh. Hàng chục nghìn mét khối đất được đào lên, gom vào một khối bê tông lớn và nung nóng để phân huỷ chất độc. Dự án này thường được nhắc như một ví dụ về xử lý ô nhiễm tồn lưu ngay trong một sân bay đang khai thác, và phần đất sạch sau đó trả lại cho sân bay sử dụng.

Đường băng hướng bắc – nam và gió biển

Hai đường băng của Đà Nẵng mang số hiệu 17 và 35, tức chạy theo hướng gần bắc – nam. Hướng này chạy dọc theo dải đồng bằng hẹp giữa núi và biển, cũng là hướng của gió mùa chính trong năm.

Phía bắc sân bay là vịnh Đà Nẵng, xa hơn là bán đảo Sơn Trà và đèo Hải Vân. Máy bay hạ cánh từ phía bắc bay qua vịnh, có thể thấy cảng Tiên Sa và Sơn Trà ở bên cạnh; máy bay hạ cánh từ phía nam bay qua vùng đô thị mới ven biển. Địa hình núi ở phía bắc và tây bắc là lý do các phương thức bay ở Đà Nẵng được thiết kế với những vòng tiếp cận riêng, đặc biệt khi thời tiết xấu.

Mùa mưa bão miền Trung

Từ khoảng tháng 9 đến tháng 12, miền Trung vào mùa mưa bão. Có những năm sân bay phải tạm đóng cửa vài giờ đến hơn một ngày khi bão đổ bộ trực tiếp. Trước bão, đội khai thác mặt đất gia cố các thiết bị trên sân đỗ, máy bay được điều đi sân bay khác hoặc chằng buộc; sau bão, cả đường băng và đường lăn phải được rà vật ngoại lai như cành cây, mái tôn bay vào trước khi mở lại.

Hai nhà ga và câu chuyện APEC 2017

Nhà ga T1 khánh thành cuối năm 2011, thay cho nhà ga cũ chật chội. Đây là nhà ga quốc nội, có cầu ống lồng, mặt kính rộng nhìn ra sân đỗ. Nhà ga được mở rộng thêm khi lượng khách tăng nhanh trong giai đoạn 2015–2019, thời kỳ du lịch Đà Nẵng phát triển bùng nổ.

Nhà ga T2 do một doanh nghiệp ngoài ACV đầu tư, khánh thành năm 2017, kịp phục vụ Tuần lễ Cấp cao APEC tổ chức tại Đà Nẵng tháng 11 năm đó. Đây là một trong những nhà ga đầu tiên ở Việt Nam do doanh nghiệp tư nhân bỏ vốn. Nhà ga có kiến trúc mở, nhiều ánh sáng, và phục vụ toàn bộ chuyến bay quốc tế, phần lớn là các đường bay tới Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Đông Nam Á.

Điểm đáng chú ý là thị trường khách quốc tế ở Đà Nẵng phụ thuộc nhiều vào Hàn Quốc. Có thời điểm khách Hàn chiếm phần rất lớn trong tổng khách quốc tế qua sân bay, nhiều chuyến bay đêm đến và đi lúc nửa đêm, rạng sáng. Đó là lý do sân đỗ T2 đông nhất vào khoảng 22 giờ đến 2 giờ sáng, khác hẳn T1.

Tiếng ồn và chuyện có nên dời sân bay

Một sân bay giữa thành phố tất yếu kéo theo tiếng ồn. Những khu dân cư ở hai đầu đường băng nghe máy bay cất cánh rất rõ, nhất là những chuyến quốc tế bay đêm. Trong nhiều năm, đã có ý kiến đề xuất dời sân bay ra xa để lấy quỹ đất cho đô thị, nhưng phương án được duy trì vẫn là giữ sân bay ở vị trí hiện tại, mở rộng nhà ga và sân đỗ trong ranh giới có sẵn, đồng thời kiểm soát chiều cao công trình và tiếng ồn.

Giữ sân bay giữa thành phố có cái giá về quy hoạch đô thị, nhưng lợi ích kinh tế từ một sân bay chỉ cách trung tâm vài kilômét là rất lớn đối với một thành phố sống nhờ du lịch và dịch vụ.

Chu Lai: sân bay thứ hai của Đà Nẵng mới

Sau khi Quảng Nam hợp nhất vào Đà Nẵng năm 2025, sân bay Chu Lai (mã VCL) ở vùng ven biển phía nam cũng thuộc thành phố. Chu Lai có đường băng dài khoảng 3.050 m, nằm cạnh khu kinh tế mở Chu Lai, cách trung tâm Đà Nẵng cũ khoảng 100 km. Lượng khách ở Chu Lai không lớn, chủ yếu là đường bay tới Hà Nội và TP.HCM, nhưng quy hoạch định hướng phát triển nơi đây thành sân bay có thế mạnh hàng hoá, gắn với khu công nghiệp và cảng biển gần đó.

Hai sân bay trong cùng một thành phố, mỗi sân bay một vai: Đà Nẵng cho hành khách và du lịch, Chu Lai cho hàng hoá và dự phòng. Mô hình này giảm áp lực mở rộng lên sân bay trung tâm vốn đã chật.

Quy hoạch: mở rộng trong ranh giới cũ

Quy hoạch hệ thống cảng hàng không giai đoạn 2021–2030 giữ Đà Nẵng là một trong những cảng hàng không quốc tế cửa ngõ, nâng công suất lên mức khoảng gấp đôi hiện nay. Vì không còn đất để làm đường băng thứ ba, hướng mở rộng tập trung vào ba việc: nâng cấp và mở rộng nhà ga T1, T2; tăng số vị trí đỗ trên sân đỗ; và cải tạo các đường lăn để máy bay ra vào đường băng nhanh hơn. Đây là cách làm quen thuộc với những sân bay đô thị bị bao quanh: không lớn ra được thì phải chạy nhanh hơn trên đúng diện tích đang có.

Đi qua sân bay Đà Nẵng

• Về Hội An: khoảng 30 km, đi ô tô mất khoảng 40–50 phút.
• Đi Huế: qua hầm Hải Vân, khoảng 2 tiếng; sân bay Phú Bài ở Huế là lựa chọn khác nếu chỉ đến Huế.
• Chuyến bay đêm quốc tế: sảnh T2 khá đông vào khuya, nên tới sớm hơn 2–3 tiếng.
• Mùa bão: theo dõi thông báo của hãng bay khi có tin bão vào miền Trung; sân bay có thể tạm đóng cửa trong thời gian ngắn.