Bản tin METAR là bản quan trắc thời tiết thực tế tại một sân bay, viết bằng các cụm mã ngắn theo chuẩn của ICAO và Tổ chức Khí tượng Thế giới: tên sân bay, giờ, gió, tầm nhìn, hiện tượng thời tiết, mây, nhiệt độ – điểm sương, áp suất và xu hướng. Đọc được METAR nghĩa là đọc từng cụm theo đúng thứ tự cố định. Bài này đi qua những cụm "khó" mà bản tin ngày đẹp trời không có: gió giật, gió đổi hướng, tầm nhìn đường băng RVR, mây dông, tầm nhìn thẳng đứng, bản tin đặc biệt SPECI và nhóm xu hướng NOSIG.
Thứ tự các cụm, nhớ một lần dùng mãi
Một METAR đầy đủ theo khuôn ICAO xếp như sau. Cụm nào không có thì bỏ, nhưng thứ tự không bao giờ đảo:
- Loại bản tin: METAR hoặc SPECI, có thể kèm COR (bản sửa).
- Mã ICAO sân bay: VVNB, VVTS, VVDN…
- Ngày và giờ UTC: sáu chữ số kèm Z.
- AUTO nếu bản tin do trạm tự động lập, không có quan trắc viên.
- Gió.
- Tầm nhìn ngang, rồi tầm nhìn đường băng RVR nếu có.
- Hiện tượng thời tiết đang xảy ra.
- Mây hoặc tầm nhìn thẳng đứng.
- Nhiệt độ / điểm sương.
- Áp suất QNH.
- Thông tin bổ sung: thời tiết vừa qua, gió đứt.
- Xu hướng hai giờ tới: NOSIG, BECMG, TEMPO.
- RMK: ghi chú theo quy định riêng của từng nước.
Các sân bay lớn thường phát METAR định kỳ mỗi 30 phút hoặc mỗi giờ. Khi thời tiết đổi đột ngột giữa hai kỳ, trạm phát SPECI.
Ví dụ 1: sáng mùa đông sương mù ở Nội Bài
Bản tin minh hoạ, đúng cấu trúc nhưng không phải số đo thật:
METAR VVNB 150000Z 00000KT 0400 R11L/0550N R11R/0600U FG VV002 18/18 Q1021 BECMG 1500 BR
| Cụm | Nghĩa |
|---|---|
| 150000Z | Ngày 15, 00:00 UTC, tức 7 giờ sáng giờ Việt Nam |
| 00000KT | Lặng gió |
| 0400 | Tầm nhìn ngang 400 m |
| R11L/0550N | Tầm nhìn đường băng 11L là 550 m, không thay đổi đáng kể (N) |
| R11R/0600U | Tầm nhìn đường băng 11R là 600 m, đang tăng (U); giảm thì ghi D |
| FG | Sương mù (tầm nhìn dưới 1.000 m) |
| VV002 | Bầu trời bị che khuất, tầm nhìn thẳng đứng 200 ft |
| 18/18 | Nhiệt độ 18 °C, điểm sương 18 °C: không khí bão hoà hoàn toàn |
| Q1021 | QNH 1021 hPa, áp cao điển hình của không khí lạnh mùa đông |
| BECMG 1500 BR | Trong hai giờ tới chuyển dần sang tầm nhìn 1.500 m, mù ẩm |
Ba điều người trong nghề đọc ra ngay. Thứ nhất, nhiệt độ bằng điểm sương là dấu hiệu sương mù sẽ còn bám cho tới khi nắng lên đủ làm ấm lớp không khí sát đất. Thứ hai, RVR khác tầm nhìn ngang: tầm nhìn 400 m là quan trắc chung cho sân bay, còn RVR đo dọc đường băng bằng máy đo truyền qua hoặc tán xạ, và chính RVR mới quyết định tàu bay có được tiếp cận hay không theo tiêu chuẩn thời tiết tối thiểu của phương thức. Thứ ba, VV002 thay cho cụm mây vì không nhìn thấy mây; con số 200 ft cho biết quan trắc viên hoặc thiết bị chỉ "nhìn lên" được tới đó.
Ở Nội Bài, sương mù sáng sớm từ cuối đông sang xuân là chuyện quen thuộc, khi không khí ẩm từ biển tràn vào trên nền đất lạnh. Đó cũng là lý do hệ thống tiếp cận chính xác và thiết bị đo RVR là hạ tầng không thể thiếu ở sân bay miền Bắc.
Ví dụ 2: dông chiều mùa mưa ở Tân Sơn Nhất
SPECI VVTS 140815Z 25018G32KT 210V290 2500 +TSRA FEW015CB BKN020 26/23 Q1007 TEMPO 1500 +TSRA
| Cụm | Nghĩa |
|---|---|
| SPECI | Bản tin đặc biệt, phát ngoài giờ định kỳ vì thời tiết đổi đáng kể |
| 140815Z | Ngày 14, 08:15 UTC, tức 15:15 giờ Việt Nam |
| 25018G32KT | Gió từ hướng 250 độ, trung bình 18 hải lý/giờ, giật tới 32 |
| 210V290 | Hướng gió dao động từ 210 tới 290 độ |
| 2500 | Tầm nhìn 2.500 m |
| +TSRA | Dông kèm mưa to |
| FEW015CB | Ít mây (1–2 phần tám bầu trời) ở 1.500 ft, là mây vũ tích CB |
| BKN020 | Mây nhiều (5–7 phần tám) ở 2.000 ft |
| 26/23 | Nhiệt độ 26 °C, điểm sương 23 °C: nhiệt độ vừa tụt mạnh vì mưa |
| Q1007 | QNH 1007 hPa |
| TEMPO 1500 +TSRA | Có lúc tầm nhìn còn 1.500 m trong dông mưa to |
Gió giật và gió đổi hướng: khi nào mới ghi
Theo quy định của ICAO, chữ G chỉ xuất hiện khi gió giật vượt tốc độ trung bình từ 10 hải lý/giờ trở lên. Cụm dddVddd chỉ được ghi khi hướng gió dao động từ 60 độ trở lên và tốc độ trung bình từ 3 hải lý/giờ trở lên. Nếu gió quá yếu, dưới 3 hải lý/giờ, hoặc hướng dao động quá rộng, bản tin ghi VRB thay cho hướng, ví dụ VRB02KT.
Với hai đường băng 07/25 của Tân Sơn Nhất, gió 250 độ thổi gần như thẳng dọc đường băng 25, nên hạ cánh hướng 25 là thuận. Nhưng dao động 210–290 độ cộng giật 32 hải lý/giờ có nghĩa thành phần gió ngang thay đổi liên tục; tổ bay sẽ cộng thêm tốc độ dự phòng khi tiếp cận, và nhiều chuyến chọn chờ trên không vài vòng cho ổ dông đi qua.
Vì sao chỉ ghi hai loại mây
METAR không ghi tên mọi loại mây như sách khí tượng. Chỉ hai loại được gọi tên vì nguy hiểm cho bay: CB (vũ tích, mây dông) và TCU (tích cao, mây tích đang phát triển mạnh). Các lớp mây khác chỉ ghi lượng và độ cao.
Bảng mã hiện tượng thời tiết
Cụm thời tiết ghép từ ba phần: cường độ, mô tả, hiện tượng.
| Nhóm | Mã và nghĩa |
|---|---|
| Cường độ, vị trí | − nhẹ · (không dấu) vừa · + mạnh · VC ở vùng lân cận, không ngay trên sân bay |
| Mô tả | TS dông · SH rào · FZ đông kết · MI mỏng sát đất · BC từng mảng · PR một phần · DR cuốn thấp · BL cuốn cao |
| Giáng thuỷ | RA mưa · DZ mưa phùn · SN tuyết · GR mưa đá · GS mưa đá nhỏ, tuyết hạt · PL hạt băng · UP giáng thuỷ không xác định (trạm tự động) |
| Che khuất tầm nhìn | FG sương mù (dưới 1.000 m) · BR mù ẩm (1.000–5.000 m) · HZ mù khô · FU khói · DU bụi · SA cát · VA tro núi lửa |
| Khác | SQ tố · FC vòi rồng · SS bão cát · DS bão bụi · PO lốc bụi |
Ghép lại sẽ thấy: −SHRA là mưa rào nhẹ, VCTS là có dông ở vùng lân cận, BCFG là sương mù từng mảng, FZFG là sương mù đông kết (ở xứ lạnh). Ở Việt Nam, những mã gặp nhiều nhất là RA, SHRA, TSRA, BR, FG, HZ.
Những cụm ít gặp nhưng nên biết
- NSC: không có mây đáng kể; NCD: trạm tự động không phát hiện mây.
- CAVOK: thay cho cả cụm tầm nhìn, thời tiết, mây khi tầm nhìn từ 10 km, không mây dưới 5.000 ft (hoặc dưới độ cao an toàn tối thiểu khu vực nếu cao hơn), không CB, TCU, không hiện tượng đáng kể.
- M trước nhiệt độ: âm. M02/M05 là −2 °C, điểm sương −5 °C.
- RE: thời tiết vừa qua, ví dụ RETSRA là dông mưa đã xảy ra kể từ bản tin định kỳ trước nhưng nay đã dứt; quan trọng vì đường băng có thể còn ướt và gió còn rối.
- WS R25L: có gió đứt ở tầng thấp trên lối tiếp cận hoặc cất cánh của đường băng 25L.
- NOSIG: không có thay đổi đáng kể trong hai giờ tới.
- NIL: không có bản tin (trạm không phát).
Sau cơn dông ở ví dụ 2, bản tin kế tiếp có thể trông như sau, và đọc lên là thấy "trời đã yên":
METAR VVTS 140900Z 22008KT 9999 FEW020 SCT025 BKN080 27/24 Q1008 RETSRA NOSIG
Khác biệt khi đọc METAR ở Mỹ và vài nước khác
Khuôn ICAO dùng ở hầu hết thế giới, kể cả Việt Nam, nhưng có biến thể:
| Mục | Khuôn ICAO (Việt Nam) | Mỹ |
|---|---|---|
| Tầm nhìn | Mét, 4 chữ số (9999) | Dặm luật (10SM) |
| Áp suất | Q + hPa (Q1008) | A + inch thuỷ ngân ×100 (A2992) |
| RMK | Ít dùng | Rất dài: áp suất mực biển, nhiệt độ chính xác tới phần mười |
| Tốc độ gió | KT | KT |
Một số nước ghi gió bằng mét/giây với đơn vị MPS. Luôn nhìn đơn vị đi kèm trước khi kết luận gió mạnh hay yếu.
METAR với TAF: quan trắc và dự báo
METAR nói chuyện đang xảy ra. TAF là dự báo cho sân bay, hiệu lực thường 24 hoặc 30 giờ, dùng cùng bộ mã gió, tầm nhìn, mây, thêm các nhóm thời gian FM (từ lúc), BECMG (chuyển dần), TEMPO (từng lúc), PROB30/PROB40 (xác suất). Người điều phái bay đọc cả hai: METAR để biết lúc này có cất cánh được không, TAF để biết khi đến nơi thời tiết có đủ tiêu chuẩn hạ cánh không, có cần chọn sân bay dự bị khác không. Nhóm xu hướng ở cuối METAR như ví dụ trên chỉ nhìn trước hai giờ, khác hẳn TAF.
Góc nhìn hôm nay: tập đọc mỗi ngày năm phút
METAR của các sân bay Việt Nam được công bố công khai qua hệ thống trao đổi dữ liệu khí tượng hàng không quốc tế, và nhiều trang thời tiết hàng không hiển thị bản tin thô kèm giải mã. Cách luyện hiệu quả nhất:
- Mỗi sáng mở METAR của VVNB và VVTS, tự giải mã trước rồi mới xem bản dịch.
- Chú ý khoảng cách nhiệt độ – điểm sương; chênh dưới 2–3 độ vào sáng sớm là tín hiệu mù hoặc sương mù.
- Mùa mưa phía Nam, theo dõi chuỗi METAR buổi chiều sẽ thấy CB xuất hiện, rồi TSRA, rồi RETSRA, đúng nhịp một cơn dông nhiệt đới.
Câu hỏi thường gặp
METAR là gì?
METAR là bản tin quan trắc thời tiết thực tế tại sân bay, viết bằng mã chuẩn ICAO và WMO. Bản tin cho biết gió, tầm nhìn, thời tiết, mây, nhiệt độ, điểm sương và áp suất, thường phát mỗi 30 phút hoặc mỗi giờ.
SPECI khác METAR thế nào?
SPECI dùng cùng cấu trúc với METAR nhưng được phát ngoài giờ định kỳ khi thời tiết thay đổi đáng kể, chẳng hạn tầm nhìn giảm mạnh, dông bắt đầu hoặc gió đổi đột ngột.
RVR trong METAR là gì?
RVR là tầm nhìn dọc đường băng, đo bằng thiết bị đặt cạnh đường băng, ghi dạng R11L/0550N. Chữ cuối cho biết xu hướng: U đang tăng, D đang giảm, N không đổi. RVR là căn cứ quyết định có được tiếp cận hạ cánh hay không.
25018G32KT nghĩa là gì?
Gió từ hướng 250 độ, tốc độ trung bình 18 hải lý/giờ, giật tới 32 hải lý/giờ. Chữ G chỉ được ghi khi gió giật vượt tốc độ trung bình từ 10 hải lý/giờ trở lên.
VV002 trong bản tin thời tiết nghĩa là gì?
VV là tầm nhìn thẳng đứng, ghi khi bầu trời bị che khuất hoàn toàn bởi sương mù hoặc mưa to và không quan sát được mây. VV002 nghĩa là chỉ nhìn lên được khoảng 200 ft.
NOSIG nghĩa là gì?
NOSIG viết tắt của "no significant change", nghĩa là dự kiến không có thay đổi đáng kể trong khoảng hai giờ sau giờ quan trắc.
