NOTAM là điện văn thông báo cho người làm bay về một thay đổi tạm thời hoặc đột xuất có thể ảnh hưởng an toàn: đường băng đóng để sửa, đèn tiếp cận hỏng, đài dẫn đường ngừng phát, cần cẩu mới dựng gần sân bay, vùng trời tạm hạn chế. Mỗi NOTAM có số hiệu, mã sân bay hoặc vùng trời theo ICAO, giờ bắt đầu và kết thúc theo UTC, và một dòng mô tả viết tắt. Tổ bay và điều phái phải đọc NOTAM liên quan trước mỗi chuyến.
NOTAM sinh ra để lấp chỗ trống của tài liệu cố định
Mọi thông tin "ổn định" về một sân bay nằm trong tập AIP (thông báo tin tức hàng không) của quốc gia: kích thước đường băng, tần số, phương thức bay, giờ hoạt động. AIP được sửa theo chu kỳ AIRAC 28 ngày, để toàn thế giới cập nhật cùng một lúc. Nhưng thực tế không chờ 28 ngày: tối nay một đoạn đường lăn phải đóng để vá mặt đường, sáng mai hệ thống đèn tiếp cận có thể hỏng một nhánh.
NOTAM (Notice to Airmen) là kênh nhanh cho những thay đổi đó. Phụ ước 15 của Công ước Chicago quy định cách soạn, phát và lưu NOTAM. Một nguyên tắc quan trọng: NOTAM dành cho thông tin tạm thời. Nếu thay đổi kéo dài quá khoảng ba tháng, thông tin phải được đưa vào bản bổ sung AIP (AIP SUP) hoặc sửa thẳng vào AIP, chứ không nằm mãi trong NOTAM. Ở Mỹ, cơ quan hàng không liên bang từng đổi tên thành "Notice to Air Missions" từ năm 2021; trong ngành, chữ NOTAM vẫn là chữ chung của cả thế giới.
Giải phẫu một NOTAM
Ví dụ minh hoạ theo đúng khuôn ICAO cho sân bay Tân Sơn Nhất (không phải NOTAM thật):
A1234/26 NOTAMN
Q) VVHM/QMRLC/IV/NBO/A/000/999/1049N10639E005
A) VVTS B) 2611141700 C) 2611202200
D) DAILY 1700-2200
E) RWY 07R/25L CLSD DUE MAINT.
Dòng đầu: số hiệu và loại
- A1234/26: NOTAM số 1234 của loạt A, năm 2026. Mỗi nước tự chia loạt chữ cái theo loại thông tin hoặc phạm vi phát.
- NOTAMN: NOTAM mới. NOTAMR là NOTAM thay thế một bản cũ (ghi kèm số bản bị thay), NOTAMC là huỷ một bản cũ.
Dòng Q: phần dành cho máy lọc
Dòng Q gồm tám trường, ngăn bằng dấu gạch chéo. Máy tính dùng nó để lọc NOTAM theo chặng bay, độ cao, loại hoạt động.
| Trường | Ví dụ | Nghĩa |
|---|---|---|
| FIR | VVHM | Vùng thông báo bay Hồ Chí Minh |
| Mã NOTAM | QMRLC | Q + MR (đường băng) + LC (đóng) |
| Loại bay | IV | Ảnh hưởng cả bay bằng thiết bị (I) và bay bằng mắt (V) |
| Mục đích | NBO | Cần chú ý ngay (N), đưa vào bản tin trước chuyến bay (B), quan trọng cho khai thác (O) |
| Phạm vi | A | Sân bay (A); đường bay là E; cảnh báo dẫn đường là W |
| Giới hạn dưới/trên | 000/999 | Theo mực bay, từ mặt đất tới FL999 |
| Toạ độ, bán kính | 1049N10639E005 | Tâm ảnh hưởng và bán kính 5 hải lý |
Các mục chữ cái A đến G
- A) nơi áp dụng, mã ICAO sân bay hoặc FIR.
- B) giờ bắt đầu, mười chữ số năm – tháng – ngày – giờ – phút, theo UTC: 2611141700 là 17:00 UTC ngày 14/11/2026, tức 0 giờ ngày 15/11 giờ Việt Nam.
- C) giờ kết thúc. Có thể kèm EST (ước tính, sẽ có NOTAM xác nhận sau) hoặc là PERM (vĩnh viễn, chờ đưa vào AIP).
- D) lịch áp dụng khi không liên tục: DAILY 1700-2200 nghĩa là chỉ đóng trong khung giờ đó mỗi ngày.
- E) nội dung, viết tắt tiếng Anh theo danh mục ICAO.
- F) G) giới hạn dưới và trên, dùng cho NOTAM về vùng trời.
Đọc ghép lại: từ đêm 14 tới đêm 20/11/2026 theo UTC, mỗi đêm từ 0 giờ tới 5 giờ sáng giờ Việt Nam, đường băng 07R/25L của Tân Sơn Nhất đóng để bảo trì. Sân bay vẫn hoạt động trên đường băng còn lại. Khung đêm được chọn vì đó là lúc lưu lượng thấp nhất.
Bộ mã Q: năm chữ cái nói cả một câu
Mã NOTAM luôn bắt đầu bằng Q, sau đó hai chữ chỉ đối tượng, hai chữ chỉ tình trạng. Vài ví dụ hay gặp:
| Mã | Đối tượng | Tình trạng |
|---|---|---|
| QMRLC | Đường băng | Đóng |
| QMXLC | Đường lăn | Đóng |
| QNVAS | Đài VOR | Không hoạt động |
| QOBCE | Chướng ngại vật | Mới dựng |
| Q…XX | Bất kỳ | Tình trạng mô tả bằng lời ở mục E |
Những từ viết tắt hay gặp ở mục E
| Viết tắt | Đầy đủ | Nghĩa |
|---|---|---|
| RWY / TWY | runway / taxiway | Đường băng / đường lăn |
| CLSD | closed | Đóng |
| U/S | unserviceable | Không sử dụng được |
| MAINT / WIP | maintenance / work in progress | Bảo trì / đang thi công |
| OBST / CRANE | obstacle / crane | Chướng ngại vật / cần cẩu |
| AMSL / AGL | above mean sea level / above ground level | Trên mực nước biển / trên mặt đất |
| THR / DTHR | threshold / displaced threshold | Ngưỡng / ngưỡng dịch chuyển |
| TORA / LDA | take-off run available / landing distance available | Cự ly chạy đà cất cánh / cự ly hạ cánh khả dụng |
| PAPI / ALS | precision approach path indicator / approach lighting system | Đèn chỉ góc tiếp cận / hệ thống đèn tiếp cận |
Một NOTAM ngắn như "TWY N2 CLSD" là xong một thông báo. Một NOTAM về ngưỡng dịch chuyển có thể dài vài dòng vì phải ghi lại cự ly cất hạ cánh khả dụng mới; tổ bay dùng chính các con số đó để tính tính năng cất cánh.
NOTAM nằm ở đâu trong chuỗi chuẩn bị chuyến bay
Người điều phái bay tổng hợp NOTAM cho sân bay đi, sân bay đến, các sân bay dự bị và mọi FIR trên đường bay, đóng thành bản tin trước chuyến bay (PIB). Tổ bay đọc PIB trong buổi chuẩn bị, đánh dấu những mục ảnh hưởng tới mình: đường băng nào đóng, phương thức nào không dùng được, đèn nào hỏng. Ở Việt Nam, NOTAM do cơ quan thông báo tin tức hàng không thuộc Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam phát hành và trao đổi với các nước qua mạng điện văn hàng không.
Ngoài NOTAM thường, còn có các dạng chuyên biệt: SNOWTAM báo tình trạng mặt đường băng có tuyết, băng, nước đọng ở xứ lạnh; ASHTAM báo tro núi lửa. Ở Đông Nam Á, ASHTAM đôi khi xuất hiện khi núi lửa ở Indonesia hay Philippines phun trào, ảnh hưởng đường bay qua khu vực.
Điểm yếu của hệ thống NOTAM
Người trong nghề phàn nàn về NOTAM đã nhiều năm. Một chuyến đường dài có thể kéo theo hàng trăm NOTAM, viết hoa toàn bộ, đầy viết tắt, xen lẫn thông tin quan trọng với những mục vụn vặt như một đèn chướng ngại vật trên đỉnh tháp xa sân bay bị tắt. Thông tin then chốt dễ bị chìm. Đầu năm 2023, hệ thống NOTAM của Mỹ gặp sự cố kỹ thuật khiến các chuyến khởi hành trong nước bị tạm dừng nhiều giờ, cho thấy cả ngành phụ thuộc vào nó ra sao.
ICAO và nhiều nước đang chuyển sang NOTAM số hoá, dữ liệu có cấu trúc để máy lọc chính xác hơn và hiển thị trực quan trên bản đồ, thay vì dòng chữ in hoa kiểu điện báo.
Góc nhìn hôm nay: tự đọc NOTAM một sân bay quen
AIP Việt Nam có bản điện tử do Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam phát hành, và nhiều dịch vụ thông báo tin tức hàng không trực tuyến cho phép tra NOTAM đang hiệu lực theo mã sân bay. Thử một bài tập: tìm NOTAM đang hiệu lực của VVNB hoặc VVTS, đổi giờ B và C sang giờ Việt Nam (cộng 7, để ý ngày), rồi xem mục E nói đến đường lăn hay đèn nào. Đối chiếu với sơ đồ sân bay trong AIP, bạn sẽ hình dung được đêm đó tổ bảo trì làm việc ở góc nào của sân bay.
Câu hỏi thường gặp
NOTAM là gì?
NOTAM là điện văn thông báo cho người làm bay về những thay đổi tạm thời ảnh hưởng an toàn như đường băng đóng, đèn hỏng, đài dẫn đường ngừng hoạt động hay vùng trời hạn chế. Mỗi NOTAM có số hiệu, nơi áp dụng, giờ hiệu lực theo UTC và nội dung viết tắt.
NOTAM viết tắt của từ gì?
NOTAM là viết tắt của "Notice to Airmen". Năm 2021 Mỹ đổi tên thành "Notice to Air Missions", nhưng chữ viết tắt NOTAM vẫn giữ nguyên và dùng chung trên toàn thế giới.
Giờ trong NOTAM là giờ gì?
Luôn là giờ UTC, ghi bằng mười chữ số năm, tháng, ngày, giờ, phút. Muốn đổi sang giờ Việt Nam thì cộng 7 giờ và chú ý ngày có thể nhảy sang hôm sau.
NOTAMN, NOTAMR, NOTAMC khác nhau thế nào?
NOTAMN là NOTAM mới, NOTAMR là NOTAM thay thế một bản đã phát, NOTAMC là NOTAM huỷ một bản đã phát. Bản thay thế và bản huỷ luôn ghi số hiệu của NOTAM bị tác động.
NOTAM có hiệu lực tối đa bao lâu?
NOTAM dành cho thông tin tạm thời. Theo thông lệ ICAO, nếu thay đổi kéo dài quá khoảng ba tháng, thông tin phải chuyển sang bản bổ sung AIP hoặc sửa vào AIP thay vì để trong NOTAM.
