Sân bay quốc tế Hamad ở Doha, Qatar, mở cửa năm 2014, là trạm trung chuyển chính của Qatar Airways và được Skytrax chọn là sân bay tốt nhất thế giới các năm 2021, 2022 và 2024. Nó được xây phần lớn trên đất lấn biển ngay cạnh sân bay cũ, có một trong những đường băng dân dụng dài nhất thế giới, khoảng 4.850 m, và sống chủ yếu nhờ khách nối chuyến giữa châu Âu, châu Á, châu Phi và châu Úc.
Vì sao một nước nhỏ cần sân bay lớn như vậy
Qatar có khoảng ba triệu dân, phần lớn là lao động nước ngoài. Thị trường nội địa gần như không có. Nhưng Doha nằm ở vị trí mà người làm mạng đường bay rất thích: một máy bay thân rộng cất cánh từ đây có thể tới phần lớn các thành phố lớn của châu Âu, châu Á và châu Phi mà không cần dừng. Các hãng vùng Vịnh như Emirates ở Dubai, Etihad ở Abu Dhabi và Qatar Airways ở Doha đều xây mô hình trên lợi thế này: đón khách từ một nơi, đổi máy bay ở trạm, rồi bay tiếp tới nơi khác.
Sân bay quốc tế Doha cũ, nằm sát thành phố, đã quá tải từ cuối thập niên 2000. Nó chỉ có một đường băng và một nhà ga chật, khách phải đi xe buýt ra máy bay rất nhiều. Qatar quyết định xây sân bay mới ở phía đông sân bay cũ, lấn ra vịnh Ba Tư.
Xây sân bay trên đất lấn biển giữa sa mạc
Khoảng hơn một nửa diện tích sân bay Hamad nằm trên đất lấn biển. Cát và đá được nạo vét, đổ và lu lèn để tạo nền đủ chắc cho đường băng và nhà ga. Việc xây dựng kéo dài nhiều năm, chậm so với kế hoạch ban đầu, và sân bay chính thức đón chuyến bay thương mại từ năm 2014. Toàn bộ hoạt động của Qatar Airways chuyển từ sân bay cũ sang ngày 27 tháng 5 năm 2014.
Sân bay cũ không bị phá bỏ hoàn toàn. Nó vẫn dùng cho một số chuyến bay đặc biệt và từng được mở lại tạm thời để phục vụ lượng khách tăng vọt dịp World Cup bóng đá năm 2022.
Đường băng dài để chống lại cái nóng
Hamad có hai đường băng song song, đặt cách nhau đủ xa để cất hạ cánh độc lập:
| Đường băng | Chiều dài khoảng | Vai trò thường gặp |
|---|---|---|
| Đường băng dài | 4.850 m | Một trong những đường băng dân dụng dài nhất thế giới |
| Đường băng thứ hai | 4.250 m | Đủ cho mọi máy bay thân rộng đang khai thác |
Vì sao cần dài đến vậy? Câu trả lời nằm ở nhiệt độ. Mùa hè ở Doha, nhiệt độ ban ngày thường trên 40 °C, có ngày gần 50 °C. Không khí nóng loãng hơn không khí lạnh. Cánh máy bay sinh ít lực nâng hơn ở cùng tốc độ, động cơ phản lực cũng cho lực đẩy kém hơn. Kết quả là máy bay phải chạy đà dài hơn, hoặc phải bớt tải.
Một chuyến bay thẳng 15–17 tiếng tới Mỹ hay châu Úc chở đầy nhiên liệu, cất cánh lúc trời nóng, cần đường băng rất dài. Nếu đường băng ngắn, hãng phải cắt bớt hành khách, hàng hoá hoặc dời giờ bay. Đường băng gần 5 km cho Qatar Airways thêm độ dư để giữ tải trọng quanh năm.
Cách chạy giờ cao điểm ban đêm
Nếu nhìn bảng giờ bay của Hamad, có thể thấy những đợt dày đặc chuyến đến rồi chuyến đi cách nhau vài chục phút, phần lớn rơi vào buổi tối và nửa đêm. Người trong ngành gọi đó là các đợt nối chuyến. Hãng bố trí cho hàng chục chuyến từ châu Âu, châu Phi đáp xuống gần cùng lúc, khách đổi máy bay trong khoảng một tới hai tiếng, rồi một loạt chuyến cất cánh đi châu Á, châu Úc. Lịch như vậy cũng giúp tránh phần nóng nhất trong ngày.
Thiết kế cho khách nối chuyến
Nhà ga Hamad đặt trọng tâm vào một việc: khách đổi máy bay không phải đi xa và không phải làm lại thủ tục. Khu cách ly có quầy chuyển chuyến, máy soi chiếu cho khách nối chuyến, và tàu điện tự động chạy giữa các dãy cửa.
Đợt mở rộng hoàn tất khoảng năm 2022 thêm hai dãy cửa mới cùng một khu vườn nhiệt đới trong nhà, giữa sân bay có thể đặt cây xanh bóng mát, điều không dễ ở một nơi mà mùa hè ra ngoài là ngột ngạt. Ở sảnh chính có tượng gấu đồng màu vàng lớn của nghệ sĩ Thuỵ Sĩ Urs Fischer, ngồi úp đầu vào một chiếc đèn bàn, trở thành điểm hẹn và điểm chụp ảnh quen thuộc của khách.
Với người vận hành, những chi tiết này có lý do kinh tế. Khách nối chuyến dừng ở Doha vài giờ. Nếu họ thoải mái, họ sẽ chọn bay qua Doha lần sau, thay vì qua Dubai, Istanbul hay một trạm châu Âu. Hamad cạnh tranh không phải với sân bay trong nước, mà với các trạm trung chuyển ở nước khác.
Lượng khách và vị trí trên bản đồ hàng không
Năm 2024, Hamad phục vụ hơn 50 triệu lượt khách, mức cao nhất từ khi mở cửa. Phần lớn là khách nối chuyến. Sân bay cũng là trạm hàng hoá lớn: Qatar Airways Cargo thuộc nhóm hãng chở hàng quốc tế lớn nhất thế giới.
Đặt cạnh các trạm vùng Vịnh khác để thấy chỗ đứng:
- Dubai (DXB): đông khách quốc tế nhất thế giới nhiều năm liền, là trạm của Emirates; Dubai đang xây Al Maktoum ở Dubai World Central để thay thế dần trong tương lai.
- Abu Dhabi (AUH): trạm của Etihad, mở nhà ga mới cuối năm 2023.
- Doha (DOH): nhỏ hơn Dubai về lượng khách, nhưng được đánh giá cao về chất lượng dịch vụ và tốc độ nối chuyến.
Mã IATA của Hamad vẫn là DOH, kế thừa từ sân bay cũ, còn mã ICAO là OTHH. Đây là chuyện thường gặp: sân bay mới giữ mã cũ để khách và hãng không bị nhầm.
Nhìn từ phía vận hành: cát, nóng và chim
Một sân bay sa mạc ven biển có những rắc rối riêng. Bão cát làm giảm tầm nhìn, có thể phải chuyển sang phương thức bay bằng thiết bị hoặc tạm giãn khoảng cách giữa các chuyến. Cát mịn bám vào bề mặt đường băng và thiết bị, nên khâu quét dọn và kiểm tra vật ngoại lai phải làm thường xuyên.
Cái nóng cũng ảnh hưởng tới con người. Nhân viên sân đỗ làm việc dưới nắng gần 50 °C cần lịch nghỉ, nước uống và chỗ tránh nắng. Qatar có quy định hạn chế làm việc ngoài trời vào giờ nóng nhất mùa hè, và các công việc mặt đất phải được sắp xếp quanh khung giờ đó.
Ngoài ra, vùng ven biển là nơi chim di cư dừng chân. Sân bay phải theo dõi mật độ chim, đặc biệt ở hai đầu đường băng giáp biển.
Góc nhìn hôm nay: nối chuyến qua Doha cho thong thả
Từ Việt Nam, Qatar Airways có chuyến từ Hà Nội và TP.HCM sang Doha, rồi nối đi châu Âu, châu Phi và châu Mỹ. Vài điều nên biết:
- Thời gian nối chuyến: lịch thường cho khoảng một tới ba tiếng. Khách nối chuyến vẫn qua soi chiếu lại ở Doha, nên đừng mang theo chất lỏng mua ở chặng trước vượt quy định.
- Nối chuyến dài: sân bay có khách sạn trong khu cách ly và khu nghỉ có phí, hợp với chặng chờ qua đêm.
- Nhập cảnh Qatar: điều kiện thay đổi theo quốc tịch và từng thời kỳ, cần kiểm tra trên trang chính thức của Qatar trước khi đi nếu muốn ra thành phố.
Muốn tìm hiểu thêm về vai trò của các trạm vùng Vịnh, có thể đọc số liệu thống kê hằng năm của ACI (Hội đồng Sân bay Quốc tế) và báo cáo của các hãng bay, nơi công bố lượng khách, hàng hoá và số điểm đến.
Câu hỏi thường gặp
Sân bay Hamad mở cửa năm nào?
Sân bay quốc tế Hamad đón các chuyến bay thương mại từ năm 2014, và Qatar Airways chuyển toàn bộ hoạt động sang đây ngày 27 tháng 5 năm 2014. Nó thay cho sân bay quốc tế Doha cũ nằm ngay cạnh.
Vì sao sân bay Hamad có đường băng dài gần 5 km?
Không khí nóng loãng làm cánh máy bay sinh ít lực nâng và động cơ yếu đi. Mùa hè Doha có ngày gần 50 °C, nên máy bay chở đầy nhiên liệu cho chuyến siêu dài cần quãng chạy đà dài hơn nhiều so với ở xứ lạnh.
Sân bay Hamad có phải sân bay tốt nhất thế giới không?
Hamad được Skytrax chọn là sân bay tốt nhất thế giới năm 2021, 2022 và 2024. Các năm khác gần đây danh hiệu thuộc về Changi của Singapore. Bảng xếp hạng này dựa trên khảo sát hành khách.
Mã sân bay Doha là gì?
Mã IATA của sân bay Hamad là DOH, giữ nguyên từ sân bay cũ, còn mã ICAO là OTHH. Trên vé máy bay và thẻ hành lý, khách sẽ thấy chữ DOH.
Quá cảnh ở Doha có phải soi chiếu lại không?
Có. Khách nối chuyến qua Hamad đi qua điểm soi chiếu dành cho khách chuyển chuyến trước khi vào khu cửa ra máy bay. Vì vậy chất lỏng mua ở chặng trước vẫn phải theo quy định của Doha.
