Sân bay Atlanta: năm đường băng song song và cách đón hơn 100 triệu khách

Sân bay Hartsfield–Jackson Atlanta đón hơn 100 triệu lượt khách mỗi năm với một bố cục rất đơn giản: năm đường băng song song chạy hướng đông tây, các dãy cửa ra máy bay xếp thẳng hàng ở giữa, nối bằng một tuyến tàu điện ngầm. Nó là trạm trung chuyển lớn nhất của Delta Air Lines, và phần lớn hành khách ở Atlanta không ra khỏi sân bay mà chỉ đổi chuyến để đi tiếp.

Từ trường đua bỏ hoang thành sân bay

Năm 1925, thành phố Atlanta thuê một trường đua ô tô bỏ hoang của doanh nhân Asa Candler, ông chủ Coca-Cola, ở phía nam thành phố để làm sân bay. Nơi này được gọi là Candler Field. Năm sau, chuyến bay chở thư đầu tiên cất cánh từ đây. Người đứng sau quyết định ấy là William B. Hartsfield, khi đó là uỷ viên hội đồng thành phố, sau làm thị trưởng nhiều nhiệm kỳ.

Atlanta có lợi thế từ trước khi có máy bay. Thành phố mọc lên từ điểm cuối của một tuyến đường sắt, từng có tên là Terminus, và trở thành đầu mối giao thông của miền đông nam nước Mỹ. Năm 1941, Delta chuyển trụ sở từ bang Louisiana về Atlanta. Từ đó, sân bay và hãng bay lớn lên cùng nhau.

Sân bay mang tên Hartsfield từ năm 1971. Năm 2003, tên Maynard Jackson, thị trưởng da màu đầu tiên của Atlanta và người thúc đẩy dự án nhà ga giữa thập niên 1970, được ghép vào, thành Hartsfield–Jackson như hiện nay.

Bố cục: đường băng hai bên, nhà ga ở giữa

Năm 1980, Atlanta mở nhà ga giữa sân bay theo một ý tưởng khi đó còn mới: thay vì để các dãy cửa toả ra như ngón tay quanh một toà nhà, người thiết kế xếp chúng thành những dãy dài song song, nằm ngang giữa hai cụm đường băng.

• Phía tây là sảnh làm thủ tục và nhận hành lý nội địa, gọi là nhà ga phía bắc và phía nam.
• Tiếp theo là các dãy cửa T, A, B, C, D, E, F xếp lần lượt từ tây sang đông.
• Dãy F ở đầu đông là nhà ga quốc tế Maynard H. Jackson, mở năm 2012, có sảnh làm thủ tục riêng.

Cách xếp này có lợi lớn cho máy bay. Máy bay rời cửa chỉ cần lăn một đoạn ngắn lên phía bắc hoặc phía nam để tới đường băng, không phải lăn vòng quanh nhà ga. Các dãy cửa cách nhau đủ rộng để hai hàng máy bay đứng quay lưng vào nhau mà vẫn còn đường lăn ở giữa.

Tàu điện ngầm Plane Train

Dưới đất, một tuyến tàu tự động không người lái chạy dọc theo trục, dừng ở từng dãy cửa. Khi mở năm 1980, đây là một trong những hệ thống tàu tự động lớn đầu tiên trong sân bay. Tàu chạy cách nhau khoảng hai phút. Song song với đường tàu là một hành lang đi bộ có băng chuyền, ai muốn đi bộ giữa các dãy cửa cũng được, chỉ mất nhiều thời gian hơn.

Năm đường băng và cách chia việc

Năm đường băng của Atlanta xếp thành ba cụm:

Ở mỗi cặp đường băng phía bắc và ở giữa, cách khai thác thường gặp là một đường dành cho hạ cánh, đường còn lại dành cho cất cánh. Đường hạ cánh nằm phía ngoài, đường cất cánh nằm phía trong gần nhà ga. Máy bay vừa hạ cánh sẽ phải băng qua đường cất cánh để vào cửa, còn máy bay sắp cất cánh không phải băng qua đường nào. Đường băng thứ năm ở phía nam thường dùng cho hạ cánh, giúp tăng thêm một luồng tiếp cận.

Với ba luồng hạ cánh cùng lúc trong thời tiết tốt, Atlanta có thể nhận một lượng máy bay rất lớn mỗi giờ. Thời tiết xấu làm giảm con số này, vì phải giãn khoảng cách giữa các máy bay bay song song bằng thiết bị.

Đường lăn vòng qua đầu đường băng

Băng qua đường băng đang hoạt động là một trong những việc rủi ro và tốn thời gian nhất ở sân bay bận rộn: mỗi lần băng qua, máy bay phải dừng chờ, đài kiểm soát phải cấp phép, và đường băng phải trống. Năm 2007, Atlanta mở một đường lăn vòng qua đầu đường băng 8R/26L, gọi là đường lăn Victor. Máy bay hạ cánh có thể lăn vòng ra phía ngoài đầu đường băng, thấp hơn mặt đường băng, để vào cửa mà không phải cắt ngang đường cất cánh. Cách làm này sau đó được nhiều sân bay khác học theo.

Đường băng bắc qua đường cao tốc

Đường băng 10/28 mở năm 2006 tốn khoảng 1,3 tỷ USD, phần lớn chi phí là đất đắp và một công trình đặc biệt: một đoạn đường băng và đường lăn bắc ngang qua đường cao tốc liên bang I-285. Xe chạy trên cao tốc đi qua bên dưới trong khi máy bay lăn bên trên. Đây là một ví dụ về giá phải trả khi sân bay cũ bị thành phố bao quanh: muốn thêm đường băng, phải đi qua cả hạ tầng giao thông khác.

Vì sao Atlanta đông khách đến vậy

Atlanta đứng đầu thế giới về lượng hành khách gần như mọi năm từ cuối thập niên 1990 tới nay, trừ năm 2020 khi đại dịch đảo lộn bảng xếp hạng. Năm 2024, sân bay đón khoảng 108 triệu lượt khách. Có ba lý do chính:

1. Vị trí: theo cách sân bay tự giới thiệu, phần lớn dân số nước Mỹ sống trong phạm vi khoảng hai giờ bay từ Atlanta. Một trạm trung chuyển đặt ở đây nối được rất nhiều cặp thành phố.
2. Delta: hãng có trụ sở ngay cạnh sân bay và khai thác lượng chuyến bay khổng lồ, phần lớn là nối chuyến. Một người đi từ thành phố nhỏ ở miền nam sang bờ tây thường đổi máy bay ở Atlanta.
3. Thị trường nội địa lớn: phần lớn khách của Atlanta là khách nội địa Mỹ. Vì vậy xét riêng khách quốc tế, Atlanta không lọt nhóm đầu như Dubai hay London Heathrow.

Nghĩa là "đông khách nhất" ở đây khác với "lớn nhất". Về diện tích, Atlanta nhỏ hơn nhiều sân bay như Denver hay King Fahd ở Ả Rập Xê Út. Cái làm nên con số là mật độ chuyến bay và tỷ lệ khách nối chuyến cao.

Một ngày làm việc ở trạm trung chuyển

Nhìn từ đài kiểm soát, ngày ở Atlanta chia thành nhiều đợt. Một loạt chuyến từ khắp nơi đổ về trong khoảng hơn một giờ, khách xuống, đi tàu sang dãy cửa khác, rồi một loạt chuyến cất cánh. Giữa các đợt có khoảng lặng ngắn. Delta dần làm mềm các đợt này để giảm ách tắc, nhưng nhịp sóng vẫn còn.

Kẻ thù lớn nhất là dông mùa hè. Miền đông nam nước Mỹ hay có dông chiều. Khi dông che các hướng tiếp cận, cơ quan không lưu liên bang có thể giữ máy bay ở sân bay đi để chúng không bay tới rồi phải bay vòng chờ. Một buổi chiều dông ở Atlanta có thể làm chậm chuyến ở nhiều thành phố khác, vì máy bay và tổ bay của Delta đều đi qua đây.

Phía sau nhà ga là hệ thống hành lý dài nhiều chục km băng chuyền, đưa vali từ máy bay này sang máy bay khác trong thời gian nối chuyến. Nhiều kiện hành lý không bao giờ lên sảnh nhận hành lý ở Atlanta mà đi thẳng sang chuyến kế tiếp.

Góc nhìn hôm nay: đổi chuyến ở Atlanta

Người Việt sang Mỹ đôi khi nối chuyến qua Atlanta, nhất là khi đi các thành phố miền đông nam. Vài điểm thực tế:

• Nếu đây là điểm nhập cảnh Mỹ đầu tiên, khách phải làm thủ tục nhập cảnh, lấy hành lý, qua hải quan rồi gửi lại hành lý cho chặng nội địa. Nên chừa thời gian nối chuyến rộng.
• Xem số dãy cửa trên thẻ lên máy bay: chữ cái đầu là dãy, ví dụ B12 là dãy B. Đi tàu Plane Train là nhanh nhất.
• Màn hình trên tàu và ở sân ga báo dãy tiếp theo, nhưng hãy để ý thông báo thay đổi cửa vì ở trạm lớn đổi cửa khá thường.

Muốn xem số liệu chính thức, có thể tra báo cáo lượng khách hằng năm của ACI và trang thống kê của chính sân bay, nơi công bố số khách, số chuyến và hàng hoá theo tháng.