Sân bay Lukla, tên chính thức là Tenzing–Hillary, nằm ở độ cao khoảng 2.845 m trong dãy Himalaya của Nepal, là cửa ngõ đường không vào vùng Everest. Đường băng chỉ dài khoảng 527 m và dốc gần 12%: một đầu là vách núi, đầu kia là vực sâu xuống thung lũng sông Dudh Kosi. Máy bay chỉ có thể hạ cánh lên dốc và cất cánh xuống dốc, không có cơ hội bay vòng lại khi đã vào chặng cuối.
Một đường băng do người leo núi làm ra
Năm 1964, Edmund Hillary, người cùng Tenzing Norgay lên đỉnh Everest năm 1953, cần một chỗ để máy bay chở vật liệu cho các trường học và trạm y tế ông xây giúp người Sherpa. Đi bộ từ vùng thấp lên đây mất nhiều ngày. Ông mua một mảnh đất dốc ở Lukla từ dân địa phương. Theo những gì Hillary kể lại sau này, người Sherpa san đất bằng sức người, và để nén mặt đường, ông mời dân làng nhảy múa trên đó.
Đường băng ban đầu là đất nện và cỏ. Năm 2001, nó được trải nhựa. Tháng 1 năm 2008, chính phủ Nepal đổi tên sân bay thành Tenzing–Hillary để ghi nhận hai người. Mã ICAO là VNLK, mã IATA là LUA.
Đường băng dốc: vì sao lại tốt
| Thông số | Giá trị khoảng |
|---|---|
| Độ cao sân bay | 2.845 m (khoảng 9.330 ft) |
| Chiều dài đường băng | 527 m |
| Chiều rộng | khoảng 30 m |
| Độ dốc | khoảng 11,7%, dốc lên về phía núi |
| Số hiệu | 06/24, hạ cánh hướng 06, cất cánh hướng 24 |
Trên một đường băng bằng, 527 m quá ngắn cho hầu hết máy bay chở khách, nhất là ở độ cao gần 3.000 m, nơi không khí loãng làm máy bay cần chạy nhanh hơn để đạt cùng lực nâng. Độ dốc biến khuyết điểm thành lợi thế:
- Khi hạ cánh lên dốc: trọng lực kéo ngược, giúp máy bay giảm tốc nhanh hơn nhiều so với trên mặt bằng. Máy bay dừng được trong quãng ngắn.
- Khi cất cánh xuống dốc: trọng lực đẩy thêm, máy bay tăng tốc nhanh hơn. Hết đường băng là mép vực, máy bay rời mặt đất và có thêm khoảng không phía dưới để lấy tốc độ.
Đổi lại, sân bay chỉ dùng được một chiều. Gió đuôi khi hạ cánh hay khi cất cánh làm bài toán khó hơn, nên giờ bay phải chọn lúc gió nhẹ.
Không có đường bay vòng lại
Ở sân bay thường, nếu phi công thấy chặng cuối không ổn, họ tăng ga, bay vòng và tiếp cận lại. Ở Lukla, đầu đường băng phía trên là sườn núi dựng đứng, thung lũng hẹp. Một khi máy bay đã xuống thấp vào chặng cuối, địa hình không cho phép bay lên vòng lại. Quyết định "đáp hay quay về" phải đưa ra từ sớm, khi máy bay còn ở xa trong thung lũng.
Máy bay nào đáp được ở Lukla
Chỉ những máy bay cất hạ cánh đường ngắn mới được dùng. Các loại thường gặp:
- DHC-6 Twin Otter: máy bay hai động cơ cánh quạt của Canada, khoảng 15–19 ghế, nổi tiếng ở những sân bay khó trên thế giới.
- Dornier 228: máy bay hai động cơ cánh quạt của Đức, cùng cỡ.
- Let L-410: máy bay hai động cơ của Cộng hoà Séc, cùng hạng.
Cùng với đó là trực thăng, chở khách, hàng hoá và làm nhiệm vụ cứu hộ trên núi. Vào mùa leo núi, sân đỗ nhỏ ở Lukla chỉ đủ cho vài máy bay cánh bằng cùng lúc, nên các chuyến phải nối nhau như băng chuyền: đáp, trả khách, nhận khách, cất cánh trong vài chục phút.
Nhà chức trách hàng không Nepal đặt yêu cầu riêng cho phi công bay vào Lukla, gồm kinh nghiệm bay ở Nepal và số chuyến tập có giáo viên đi kèm trước khi được bay một mình. Không có thiết bị hạ cánh chính xác: phi công bay bằng mắt, theo các mốc địa hình trong thung lũng.
Thời tiết quyết định tất cả
Lukla chỉ khai thác theo quy tắc bay bằng mắt, cần tầm nhìn tốt suốt dọc thung lũng. Nhịp thời tiết vùng núi khá đều: buổi sáng trời thường trong, gió nhẹ; từ trưa, không khí nóng lên, mây bốc lên từ thung lũng và gió mạnh dần. Vì vậy các chuyến bay tập trung vào buổi sáng sớm.
Chỉ cần mây che một đoạn đường bay giữa Lukla và nơi đi, các chuyến bị hoãn. Có đợt mây mù kéo dài nhiều ngày, hàng trăm người leo núi kẹt lại ở Lukla hoặc ở điểm đi. Người tổ chức chuyến leo núi thường khuyên chừa vài ngày dự phòng ở cuối hành trình.
Đi từ đâu tới Lukla
Từ lâu, các chuyến bay tới Lukla xuất phát từ Kathmandu, mất khoảng 35–40 phút. Từ năm 2019, vào các mùa cao điểm, nhà chức trách Nepal chuyển phần lớn chuyến bay Lukla sang sân bay Ramechhap ở Manthali, cách Kathmandu vài giờ đường bộ, để giảm tải cho sân bay thủ đô. Khách phải đi xe từ đêm hoặc sáng sớm tới Manthali để kịp chuyến. Lịch này thay đổi theo từng mùa, nên cần hỏi lại hãng hoặc công ty tổ chức trước khi đi.
Danh tiếng "nguy hiểm nhất thế giới" nên hiểu thế nào
Lukla thường bị truyền thông gọi là sân bay nguy hiểm nhất thế giới. Danh hiệu này không đến từ một bảng xếp hạng chính thức nào, mà từ sự kết hợp của đường băng ngắn và dốc, độ cao, địa hình không cho bay lại và thời tiết thay đổi nhanh. Sân bay từng có những tai nạn đáng tiếc trong lịch sử, và chính điều đó dẫn tới việc siết yêu cầu với phi công, hãng bay và giờ khai thác.
Người làm hàng không nhìn Lukla theo cách khác: đây là ví dụ về việc một sân bay khó vẫn có thể vận hành được nếu mọi khâu đều có giới hạn rõ ràng. Máy bay đúng loại, phi công đúng kinh nghiệm, chỉ bay khi thời tiết cho phép, và sẵn sàng hoãn chuyến không do dự.
Những sân bay vùng núi cùng họ
Lukla thuộc nhóm sân bay nhỏ trên núi mà chỉ phi công được huấn luyện riêng mới vào được. Một vài cái tên hay được nhắc cùng:
- Paro, Bhutan: nằm trong thung lũng hẹp ở độ cao khoảng 2.200 m, máy bay phản lực phải lượn theo sườn núi ở chặng cuối; chỉ một số ít phi công được cấp phép bay vào.
- Courchevel, Pháp: đường băng dài tương đương Lukla nhưng dốc hơn nhiều, phục vụ khu trượt tuyết trên dãy Alps.
- Các đường băng núi ở Papua New Guinea: nhiều đường băng cỏ dốc ở vùng cao, nơi máy bay nhỏ là phương tiện chính tới làng bản.
Góc nhìn hôm nay: tới Lukla như một người đi núi
Với người đi trek Everest, Lukla là điểm xuất phát của cung đường qua Phakding, Namche Bazaar lên trại chân núi. Vài lời khuyên thực tế:
- Giới hạn hành lý: các chuyến Lukla giới hạn hành lý rất chặt, thường khoảng 10–15 kg tính cả xách tay. Đồ thừa gửi lại Kathmandu.
- Chừa ngày dự phòng: ít nhất hai ngày ở cuối hành trình cho trường hợp hoãn chuyến vì thời tiết.
- Thích nghi độ cao: Lukla chưa phải là cao, nhưng đi lên nhanh từ đây thì dễ bị say độ cao. Lịch trek chuẩn có ngày nghỉ thích nghi ở Namche.
- Bảo hiểm: nên có bảo hiểm du lịch bao gồm cứu hộ bằng trực thăng trên núi.
Ở ngay Lukla có tượng đài và tấm biển ghi nhớ Hillary và Tenzing. Người muốn đọc thêm về lịch sử nơi này có thể tìm cuốn hồi ký "View from the Summit" của Edmund Hillary, trong đó ông kể về những năm làm việc cùng người Sherpa ở vùng Khumbu.
Câu hỏi thường gặp
Sân bay Lukla ở đâu?
Sân bay Lukla nằm ở vùng Khumbu, đông bắc Nepal, độ cao khoảng 2.845 m. Đây là cửa ngõ đường không của những người đi bộ tới trại chân núi Everest.
Đường băng Lukla dài bao nhiêu?
Đường băng sân bay Tenzing–Hillary dài khoảng 527 m, rộng khoảng 30 m và dốc gần 12%. Máy bay hạ cánh lên dốc để giảm tốc nhanh và cất cánh xuống dốc để tăng tốc nhanh.
Vì sao sân bay Lukla bị gọi là nguy hiểm nhất thế giới?
Lukla có đường băng rất ngắn và dốc, nằm ở độ cao lớn, một đầu là vách núi và một đầu là vực, không cho phép bay vòng lại, và thời tiết vùng núi đổi rất nhanh. Danh hiệu đến từ truyền thông, không phải xếp hạng chính thức.
Bay từ Kathmandu tới Lukla mất bao lâu?
Chuyến bay từ Kathmandu tới Lukla mất khoảng 35–40 phút. Vào mùa cao điểm, nhiều chuyến được chuyển sang xuất phát từ sân bay Ramechhap ở Manthali, chặng bay ngắn hơn nhưng phải đi xe vài giờ từ Kathmandu.
Ai xây sân bay Lukla?
Sân bay Lukla được xây năm 1964 theo sáng kiến của Edmund Hillary, người cùng Tenzing Norgay chinh phục Everest năm 1953. Đường băng được trải nhựa năm 2001 và đổi tên thành Tenzing–Hillary năm 2008.
