Nhà ga hành khách giai đoạn 1 của Cảng hàng không quốc tế Long Thành (tỉnh Đồng Nai) được thiết kế theo ý tưởng hoa sen: mái nhà ga xếp lớp như những cánh sen, hệ cột gợi dáng thân sen vươn lên đỡ mái. Phương án do liên danh tư vấn Hàn Quốc đứng đầu là Heerim Architects & Planners đề xuất và được chọn năm 2020. Theo các số liệu đã công bố, nhà ga có diện tích sàn khoảng 373.000 m² và công suất thiết kế 25 triệu hành khách mỗi năm.
Long Thành trong bức tranh sân bay phía Nam
Tân Sơn Nhất nằm giữa lòng TP.HCM, đã chạy vượt công suất nhiều năm và không còn đất để mở đường băng mới. Sân bay Long Thành được quy hoạch ở tỉnh Đồng Nai, cách trung tâm TP.HCM khoảng 40 km về phía đông, trên diện tích khoảng 5.000 ha, để làm cửa ngõ quốc tế chính của phía Nam.
Dự án chia làm ba giai đoạn. Theo các văn bản đã công bố:
| Hạng mục | Giai đoạn 1 | Khi hoàn thành cả dự án |
|---|---|---|
| Đường cất hạ cánh | 1 đường băng dài 4.000 m | 4 đường băng |
| Nhà ga hành khách | 1 nhà ga, khoảng 25 triệu khách/năm | 4 nhà ga, khoảng 100 triệu khách/năm |
| Hàng hoá | Khoảng 1,2 triệu tấn/năm | Khoảng 5 triệu tấn/năm |
Bài này nói về nhà ga như một công trình kiến trúc. Tiến độ khai thác nên theo dõi qua thông báo chính thức của Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV), chủ đầu tư dự án thành phần gồm nhà ga, và Bộ Xây dựng, cơ quan quản lý ngành hàng không từ năm 2025. Theo kế hoạch được công bố tới giữa năm 2026, giai đoạn 1 hướng tới đưa vào khai thác trong năm 2026.
Cuộc chọn phương án kiến trúc
Khoảng năm 2019–2020, ACV mời các đơn vị tư vấn quốc tế đề xuất phương án kiến trúc cho nhà ga. Nhiều phương án lấy hình ảnh thiên nhiên và văn hoá Việt làm ý tưởng. Các phương án được hội đồng chuyên môn, các hội nghề nghiệp xem xét và góp ý qua nhiều vòng, trước khi phương án hoa sen của liên danh Heerim (gồm Heerim, Hanmi Global và Pyunghwa Engineering) được chọn năm 2020.
Heerim là văn phòng kiến trúc lớn của Hàn Quốc, có kinh nghiệm thiết kế nhà ga sân bay ở Hàn Quốc và nhiều nước, nên lựa chọn này cũng tính tới năng lực làm công trình hạ tầng quy mô lớn chứ không chỉ hình ảnh đẹp.
Vì sao lại là hoa sen
Hoa sen là hình ảnh rất quen trong kiến trúc và mỹ thuật Việt, từ chùa Một Cột ở Hà Nội tới hoa văn trên gốm, trên bệ tượng. Với một nhà ga quốc tế, ý tưởng này nhắm tới điều mà nhiều sân bay trên thế giới đều theo đuổi: để khách bước xuống máy bay biết ngay mình đang ở đâu, chứ không phải một sảnh kính thép giống mọi nơi.
Biến một bông hoa thành một nhà ga
Chọn biểu tượng là phần dễ. Phần khó là dịch biểu tượng sang những thứ một nhà ga thật sự cần: mái che mưa nắng nhiệt đới, nhịp cột đủ rộng cho dòng người và quầy thủ tục, ánh sáng, thoát nước, và khả năng mở rộng. Theo các bản phối cảnh và mô tả đã công bố, ý tưởng hoa sen được thể hiện ở ba lớp:
- Mái: mái lớn chia thành các mảng cong xếp chồng như cánh hoa, giữa các mảng có dải lấy sáng.
- Cột: hệ cột đỡ mái loe ra ở đỉnh, gợi dáng thân và đài sen, đồng thời là điểm đỡ cho các nhịp mái lớn.
- Không gian: sảnh trung tâm cao và thoáng, các hành lang đón máy bay tỏa ra từ khối chính.
Chi tiết kết cấu cụ thể như nhịp cột, vật liệu lợp, số mảng mái chưa được công bố đầy đủ ở dạng dễ tra cứu, nên bài này không đưa con số cho những phần đó.
Những điều mái nhà ga nhiệt đới phải làm
Dù hình dáng là gì, một mái nhà ga ở Đồng Nai phải giải được vài bài toán chung của vùng nhiệt đới gió mùa:
- Mưa rào rất lớn trong thời gian ngắn. Mái cong, nhiều mảng, có khe lấy sáng thì đường thoát nước phải tính kỹ; chỗ giao giữa các mảng là nơi dễ thấm nhất.
- Nắng gắt quanh năm. Dải lấy sáng cần kính lọc nhiệt hoặc lam che, nếu không sảnh sẽ nóng và chói.
- Gió bão. Mái lớn, nhô xa chịu lực hút của gió rất mạnh; liên kết tấm lợp và kết cấu phải tính cho gió giật.
- Bảo dưỡng. Mái càng cong phức tạp, việc vệ sinh kính, thay tấm lợp càng khó. Người vận hành cần lối tiếp cận lên mái từ ngày đầu.
Đặt Long Thành cạnh các nhà ga mang biểu tượng văn hoá
Long Thành không phải nhà ga đầu tiên dùng hình ảnh văn hoá làm ý tưởng. Vài ví dụ để so sánh:
| Nhà ga | Ý tưởng | Cách thể hiện |
|---|---|---|
| Sân bay quốc tế Kuala Lumpur (KLIA), Malaysia, mở 1998 | "Sân bay trong rừng" của kiến trúc sư Kisho Kurokawa | Mái ghép từ các mô-đun vỏ cong lặp lại trên cột như tán cây, giữa nhà ga có khu rừng nhiệt đới thật |
| Nhà ga T2 sân bay Mumbai, Ấn Độ, mở 2014 | Lông công, chim quốc điểu của Ấn Độ | Mái ô cờ lớn đỡ trên các cột loe, có lỗ lấy sáng gợi hoa văn lông công |
| Nhà ga T2 sân bay Bengaluru, Ấn Độ, mở 2022 | "Nhà ga trong vườn" | Nhiều tre, cây xanh treo và vườn trong nhà |
| Nhà ga Long Thành, Việt Nam | Hoa sen | Mái xếp lớp như cánh sen, cột loe như thân sen |
Điểm chung của những nhà ga thành công là biểu tượng nằm trong chính kết cấu: mô-đun mái, cột, nguồn sáng. Khi biểu tượng chỉ là lớp ốp trang trí bên ngoài, nó thường cũ đi nhanh và tốn kém để giữ gìn. Đó là tiêu chí đáng dùng khi nhìn Long Thành sau ngày khai thác.
Những gì khách sẽ thấy, theo thiết kế đã công bố
Theo các phối cảnh và mô tả của chủ đầu tư, nhà ga giai đoạn 1 gồm khối chính để làm thủ tục, soi chiếu, xuất nhập cảnh, với các hành lang đón máy bay có cầu ống lồng. Quy hoạch có kết nối giao thông với TP.HCM qua đường cao tốc và kế hoạch đường sắt nối sân bay trong tương lai. Bố trí cụ thể từng khu, số cầu ống lồng khi khai thác thực tế, nên xem trên sơ đồ chính thức khi sân bay công bố.
Một điểm thú vị về kiến trúc: vì Long Thành được quy hoạch tới bốn nhà ga, nhà ga đầu tiên phải được đặt sao cho các nhà ga sau ghép vào được mà không phá vỡ hình khối. Đó là bài học từ các sân bay lớn trên thế giới, nơi nhà ga đầu tiên quá hoàn chỉnh về hình thức đã trở thành vật cản cho các lần mở rộng.
Góc nhìn hôm nay: theo dõi Long Thành thế nào cho đúng
- Số liệu chính thức (công suất, diện tích, tiến độ) nên lấy từ trang của ACV, Cổng thông tin Chính phủ và Bộ Xây dựng; các con số trên mạng xã hội hay lẫn giữa giai đoạn 1 và toàn bộ dự án.
- Khi nhà ga đi vào khai thác, hãy để ý xem dải lấy sáng trên mái có làm sảnh sáng mà không nóng không, cột loe có thật sự đỡ mái hay chỉ là ốp, và sảnh có dễ định hướng không. Đó là cách đánh giá một nhà ga mang biểu tượng.
- Muốn hiểu thêm về hình ảnh hoa sen trong kiến trúc Việt, có thể ghé chùa Một Cột và các bảo tàng mỹ thuật có sưu tập gốm, đá chạm hoa sen.
Câu hỏi thường gặp
Nhà ga sân bay Long Thành có hình gì?
Nhà ga được thiết kế theo ý tưởng hoa sen: mái xếp lớp như cánh sen, cột đỡ mái loe ra như thân và đài sen. Phương án này được chọn năm 2020 sau nhiều vòng xem xét của hội đồng chuyên môn.
Ai thiết kế nhà ga sân bay Long Thành?
Phương án kiến trúc hoa sen do liên danh tư vấn Hàn Quốc đứng đầu là Heerim Architects & Planners, cùng Hanmi Global và Pyunghwa Engineering, đề xuất. Chủ đầu tư hạng mục nhà ga là Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV).
Nhà ga Long Thành rộng bao nhiêu?
Theo số liệu đã công bố, nhà ga hành khách giai đoạn 1 có diện tích sàn khoảng 373.000 m², công suất thiết kế khoảng 25 triệu hành khách mỗi năm. Khi hoàn thành cả dự án, sân bay dự kiến có bốn nhà ga với tổng công suất khoảng 100 triệu khách.
Sân bay Long Thành ở đâu?
Sân bay Long Thành nằm ở tỉnh Đồng Nai, cách trung tâm TP.HCM khoảng 40 km về phía đông, trên diện tích khoảng 5.000 ha. Sân bay được quy hoạch làm cửa ngõ quốc tế chính của phía Nam, chia sẻ tải với Tân Sơn Nhất.
Khi nào sân bay Long Thành hoạt động?
Theo kế hoạch công bố tới giữa năm 2026, giai đoạn 1 hướng tới đưa vào khai thác trong năm 2026. Mốc chính xác nên theo dõi qua thông báo của ACV và Bộ Xây dựng vì tiến độ có thể điều chỉnh.
