Jewel Changi là toà nhà mái kính hình xuyến đứng trước nhà ga 1 sân bay Changi (Singapore), do kiến trúc sư Moshe Safdie thiết kế, mở cửa tháng 4 năm 2019. Giữa toà nhà là Rain Vortex, thác nước trong nhà cao khoảng 40 m, được giới thiệu là thác trong nhà cao nhất thế giới, đổ xuống từ một lỗ tròn trên đỉnh mái. Quanh thác là khu vườn bậc thang với hàng nghìn cây, cùng cửa hàng, nhà hàng và khu làm thủ tục sớm cho hành khách.
Một bãi đỗ xe biến thành "trái tim" sân bay
Trước khi có Jewel, khu đất trước nhà ga 1 là một bãi đỗ xe ngoài trời, kẹp giữa ba nhà ga 1, 2 và 3. Changi khi đó đã nổi tiếng là sân bay dễ chịu, nhưng ban quản lý muốn hai thứ: một điểm nối giữa các nhà ga, và một lý do để người dân Singapore lẫn khách quá cảnh ghé sân bay ngay cả khi không bay.
Dự án được giao cho Safdie Architects, văn phòng của Moshe Safdie, kiến trúc sư người Canada gốc Israel. Ở Singapore, ông đã có Marina Bay Sands với ba toà tháp đỡ một "con thuyền" trên mái. Khởi công năm 2014, Jewel mở cửa tháng 4 năm 2019, với tổng diện tích sàn khoảng 135.000 m², gồm năm tầng trên mặt đất và năm tầng hầm.
Mái kính hình xuyến: hình khối đến từ đâu
Từ ngoài nhìn vào, Jewel như một chiếc nhẫn kính khổng lồ úp xuống, cao ở giữa, thấp dần ra mép. Đúng hơn, đó là hình xuyến (torus) dẹt, với một lỗ tròn ở tâm mái chính là nơi nước đổ xuống.
Lựa chọn này có lý do. Khu đất bị bao bởi các nhà ga, đường xe chạy và cầu nối, nên toà nhà không thể vươn cao hay chiếm thêm diện tích. Hình xuyến cho phép tạo một không gian rộng nhất có thể bên trong một đường bao gọn, đồng thời để ánh sáng tràn từ mọi phía. Mái được đỡ bằng lưới kết cấu thép, lắp hàng nghìn tấm kính. Lưới thép tựa lên một số cột quanh chu vi, để khoảng giữa trống hoàn toàn cho vườn và thác.
Kính và cây: bài toán ánh sáng nhiệt đới
Ở Singapore, mặt trời gần đỉnh đầu quanh năm. Mái kính trong suốt hoàn toàn sẽ biến toà nhà thành nhà kính nóng hầm. Ngược lại, kính quá tối thì cây trong vườn không sống được. Các tấm kính của Jewel được chọn với lớp phủ và độ truyền sáng khác nhau tuỳ vị trí, đủ cho cây quang hợp mà vẫn hạn chế nhiệt. Phần lớn cây trong vườn được chọn từ loài chịu bóng, thích hợp với ánh sáng lọc qua kính, và được trồng thử trong vườn ươm trước khi đưa vào.
Rain Vortex: cách làm một thác nước trong nhà
Thác Rain Vortex do hãng WET Design (Mỹ), đơn vị từng làm nhạc nước ở Las Vegas và Dubai, thiết kế. Nước được bơm lên đỉnh, chảy tràn qua mép lỗ tròn trên mái và rơi tự do khoảng 40 m xuống một phễu acrylic ở tầng hầm.
Vài chi tiết làm người làm kỹ thuật thích thú:
- Lưu lượng: theo công bố của nhà vận hành, lúc mạnh nhất thác chảy tới khoảng 38.000 lít mỗi phút.
- Nước mưa: mái hình phễu gom nước mưa của những trận mưa nhiệt đới, đưa vào hệ thống của thác và tưới cây, giảm lượng nước máy phải dùng.
- Tiếng ồn và hơi nước: nước rơi từ độ cao như vậy tạo tiếng ầm và bụi nước. Hình dạng phễu hứng ở dưới và cách định hình dòng chảy được tính để giảm bắn tung toé ra lối đi.
- Đèn và âm nhạc: buổi tối, các máy chiếu biến màn nước thành màn hình tròn cho chương trình ánh sáng và âm thanh, mỗi đêm vài suất.
Thác không chảy liên tục cả ngày; có giờ nghỉ để bảo dưỡng và giờ chảy theo lịch. Ai muốn xem nên tra giờ trên trang chính thức của Jewel.
Vườn bậc thang và khu trên mái
Quanh thác là Shiseido Forest Valley, khu vườn bậc thang trong nhà trải trên nhiều tầng, với lối đi bộ lượn quanh. Các bậc vườn được tạo hình để từ bất kỳ tầng nào, người đi cũng thấy thác ở trung tâm.
Tầng trên cùng là Canopy Park, khu vui chơi ngoài trời dưới mái kính: cầu treo bằng kính, lưới đi bộ treo cao, mê cung cây cắt tỉa, đường trượt. Kiến trúc cảnh quan của Jewel do hãng PWP Landscape Architecture (Mỹ) thực hiện, đơn vị từng làm khu tưởng niệm 11/9 ở New York.
Jewel nằm ở đâu trong cỗ máy sân bay
Jewel không phải nhà ga, nhưng gắn chặt vào vận hành của Changi:
| Chức năng | Cách hoạt động |
|---|---|
| Nối nhà ga | Cầu đi bộ nối Jewel với nhà ga 1, 2 và 3; tàu điện Skytrain chạy qua phía trên khu thác |
| Làm thủ tục sớm | Khu thủ tục đầu sảnh cho phép khách của một số hãng gửi hành lý trước giờ bay, rồi thong thả ở Jewel |
| Khách sạn | Khách sạn quá cảnh trong khu công cộng, dành cho người có giờ nối chuyến dài hoặc bay sớm |
| Bán lẻ, ăn uống | Vài trăm cửa hàng và quán ăn, mở cho cả người không bay |
| Bãi đỗ xe | Các tầng hầm thay cho bãi đỗ xe ngoài trời cũ |
Cùng với Jewel, nhà ga 1 cũng được mở rộng khu sảnh đến, băng chuyền hành lý được dời vị trí cho hợp với lối đi mới.
Đánh giá từ giới kiến trúc: đẹp, đắt, và một câu hỏi
Jewel được khen là đưa thiên nhiên vào giữa một công trình hạ tầng, đúng tinh thần "thành phố trong vườn" mà Singapore theo đuổi. Thác nước trở thành một trong những hình ảnh được chụp nhiều nhất của đất nước này.
Cũng có câu hỏi đặt ra. Một toà nhà kính nhiệt đới cần nhiều năng lượng để làm mát, và chi phí xây dựng, vận hành không nhỏ. Mặt khác, Jewel thực chất là một trung tâm thương mại cao cấp gắn vào sân bay, nên có người cho rằng mô hình này khó nhân rộng ở nơi không có lượng khách quá cảnh và người dân giàu như Singapore. Những tranh luận đó không làm giảm giá trị kỹ thuật của công trình, nhưng giúp hiểu vì sao các sân bay khác học Jewel từng phần, chứ ít ai sao chép cả.
Ý tưởng "vườn trong nhà ga" thì đã lan rộng. Bản thân Changi từ trước đã có vườn bướm, vườn xương rồng, vườn hoa hướng dương trong các nhà ga; nhiều sân bay mới ở châu Á cũng đưa vườn nhiệt đới vào thiết kế.
Góc nhìn hôm nay: ghé Jewel thế nào cho đáng
- Jewel nằm ở khu công cộng, trước soi chiếu và xuất nhập cảnh. Khách quá cảnh ở Changi muốn ra Jewel phải làm thủ tục nhập cảnh Singapore, nên tính kỹ thời gian và điều kiện nhập cảnh.
- Đứng ở tầng hầm 2, ngay sát phễu, để thấy độ cao thật của thác; lên tầng 5 để thấy cả vòng mái.
- Muốn chụp cả dòng thác có tàu Skytrain chạy qua, đứng ở cầu đi bộ các tầng trên.
- Chương trình ánh sáng buổi tối đông người; đến sớm để có chỗ đứng.
Ai muốn tìm hiểu sâu, trang dự án của Safdie Architects có ảnh mặt cắt và mô tả kỹ thuật; nhiều tạp chí kiến trúc và kỹ thuật kết cấu quốc tế có bài phân tích mái lưới thép của Jewel quanh thời điểm khai trương năm 2019, tìm bằng từ khoá "Jewel Changi gridshell".
Câu hỏi thường gặp
Jewel Changi là gì?
Jewel Changi là toà nhà mái kính hình xuyến nằm trước nhà ga 1 sân bay Changi, Singapore, mở cửa tháng 4 năm 2019. Bên trong có thác nước trong nhà Rain Vortex, vườn bậc thang, khu vui chơi trên mái, cửa hàng, khách sạn và quầy làm thủ tục sớm.
Thác nước Jewel Changi cao bao nhiêu?
Thác Rain Vortex cao khoảng 40 m, đổ từ lỗ tròn ở đỉnh mái xuống phễu dưới tầng hầm. Nhà vận hành giới thiệu đây là thác nước trong nhà cao nhất thế giới.
Ai thiết kế Jewel Changi?
Kiến trúc do Safdie Architects của Moshe Safdie thiết kế, người cũng làm Marina Bay Sands. Thác nước do WET Design làm, cảnh quan do PWP Landscape Architecture thực hiện.
Vào Jewel Changi có mất tiền không?
Khu chính của Jewel, gồm thác nước, vườn và cửa hàng, mở cửa tự do. Một số điểm ở Canopy Park như cầu kính, lưới đi bộ, mê cung thu vé riêng. Giá vé nên xem trên trang chính thức vì có thể thay đổi.
Khách quá cảnh có ra Jewel được không?
Jewel nằm ngoài khu cách ly, nên khách quá cảnh phải làm thủ tục nhập cảnh Singapore mới ra được. Cần kiểm tra điều kiện nhập cảnh theo quốc tịch và đủ thời gian quay lại soi chiếu trước giờ bay.
