Nhà ga T4 sân bay Madrid–Barajas (Tây Ban Nha) do văn phòng Richard Rogers Partnership cùng Estudio Lamela thiết kế, khánh thành tháng 2 năm 2006. Công trình nổi tiếng với mái thép lượn sóng lót tre ở mặt dưới, đỡ trên hàng cột thép sơn màu chuyển dần như cầu vồng theo chiều dài nhà ga, và những "khe sáng" đưa ánh sáng trời xuống tận tầng dưới. T4 nhận giải Stirling của Viện Kiến trúc sư Hoàng gia Anh năm 2006.
Vì sao Madrid cần một nhà ga mới
Cuối thập niên 1990, Barajas là cửa ngõ chính của Tây Ban Nha và là sân bay trung chuyển của hãng Iberia sang Mỹ Latinh. Ba nhà ga cũ T1, T2, T3 nối liền nhau, đã chật. Kế hoạch mở rộng gồm hai đường băng mới và một nhà ga hoàn toàn mới ở phía bắc khu sân bay, đủ cho khoảng 35 triệu hành khách mỗi năm, gần như nhân đôi công suất toàn sân bay.
Năm 1997, liên danh của Richard Rogers, kiến trúc sư người Anh từng cùng Renzo Piano làm Trung tâm Pompidou, và văn phòng Estudio Lamela của Madrid thắng cuộc thi thiết kế. Nhà ga mở cửa ngày 5/2/2006.
Bố cục: ba dải song song và những "hẻm" ánh sáng
Điều làm T4 dễ đi nằm ở mặt bằng. Nhà ga được chia thành các dải song song chạy suốt chiều dài toà nhà, theo đúng trình tự khách di chuyển:
- Dải phía phố: lề đường ô tô, ga tàu, bãi xe, cửa vào.
- Dải xử lý: quầy thủ tục, soi chiếu, xuất nhập cảnh.
- Dải phía sân đỗ: khu chờ, cửa ra máy bay.
Giữa các dải là những khoảng thông tầng hẹp và cao, văn phòng thiết kế gọi là "canyon" (hẻm núi). Ánh sáng từ giếng trời trên mái rọi xuống qua các hẻm này tới tận tầng thấp nhất, nơi có sảnh đến và băng chuyền trả hành lý. Cầu đi bộ bắc ngang qua hẻm nối các dải với nhau.
Kết quả là khách đi gần như một đường thẳng từ cửa vào tới cổng, luôn nhìn thấy phía trước và nhìn thấy bầu trời. Ở một nhà ga lớn như vậy, cảm giác "biết mình đang đi đâu" là thứ khó làm nhất, và T4 giải bằng hình học chứ không bằng biển chỉ đường.
Mái lượn sóng lót tre
Hình dáng
Mái T4 là một chuỗi những dải cong nối nhau theo chiều ngang nhà ga, nhô lên rồi trũng xuống như những đợt sóng hoặc như cánh chim xếp hàng. Giữa các dải có giếng trời. Mái vươn dài ra ngoài mặt tiền, tạo bóng râm lớn che nắng gắt của Madrid mùa hè, vốn thường vượt 35 °C.
Vì sao lại là tre
Mặt dưới của mái, phần khách nhìn thấy khi ngẩng lên, được lót bằng hàng nghìn thanh tre ép mỏng xếp song song. Tre làm cho một toà nhà thép khổng lồ trở nên ấm và mềm mắt, đồng thời tạo bề mặt hơi gồ ghề, giúp tán âm thanh trong sảnh rộng. Ánh sáng từ giếng trời lướt trên những thanh tre tạo thành những vệt vàng nhạt thay đổi theo giờ trong ngày.
Dùng gỗ tự nhiên với diện tích lớn như vậy trong nhà ga cần xử lý kỹ để chống cháy và chịu được độ ẩm thay đổi. Văn phòng thiết kế đã làm thử các mẫu tấm và thử nghiệm trước khi sản xuất hàng loạt.
Cột thép sơn màu cầu vồng
Mái được đỡ bởi hàng cột thép chạy dọc trục nhà ga, mỗi điểm đỡ là một cặp cột xiên tạo hình chữ Y hoặc chữ V, phía trên đỡ lấy dầm mái. Những cột này được sơn màu, và màu chuyển dần theo chiều dài toà nhà: từ xanh lam ở một đầu, qua xanh lục, vàng, cam, tới đỏ ở đầu kia.
Bảng màu không chỉ để đẹp. Trong một hành lang hơn một cây số, mọi đoạn trông giống nhau; màu cột trở thành mốc định vị. Khách có thể nhớ "cổng mình ở khu cột vàng" thay vì nhớ một con số. Cách dùng màu để đánh dấu vùng trong không gian lớn đã được áp dụng ở nhiều nhà ga và bệnh viện sau này.
Nhà ga vệ tinh T4S và tàu điện ngầm
T4 gồm hai công trình: nhà ga chính T4 và nhà ga vệ tinh T4S, nằm cách nhau cỡ hai cây số, ở hai phía của đường băng. T4S chủ yếu phục vụ các chuyến bay ngoài khối Schengen. Hai toà nối nhau bằng tàu điện tự động chạy ngầm dưới sân đỗ, chuyến đi chỉ vài phút. Hành lý cũng đi bằng đường hầm riêng giữa hai nhà ga.
T4S dùng cùng ngôn ngữ kiến trúc: mái lượn sóng lót tre, cột màu. Khách bước ra khỏi tàu ngầm lên T4S thấy một không gian quen thuộc, giúp khỏi bị lạc giữa hai toà nhà xa nhau.
Thông tin chính
| Hạng mục | Thông tin |
|---|---|
| Sân bay | Adolfo Suárez Madrid–Barajas, Tây Ban Nha |
| Kiến trúc | Richard Rogers Partnership (nay là Rogers Stirk Harbour + Partners) và Estudio Lamela |
| Thắng thi tuyển | Năm 1997 |
| Khánh thành | 5/2/2006 |
| Công suất thiết kế | Khoảng 35 triệu hành khách/năm cho T4 và T4S |
| Hãng khai thác chính | Iberia và các hãng thuộc liên minh oneworld |
| Giải thưởng nổi bật | Giải Stirling (RIBA) năm 2006 |
Đặt T4 cạnh các nhà ga khác
T4 thuộc cùng dòng với Kansai và Stansted (London, do Norman Foster thiết kế, mở năm 1991): những nhà ga "high-tech" coi kết cấu là trang trí, mái là nhân vật chính, và đưa máy móc xuống dưới sàn để giải phóng không gian phía trên. Stansted đã đặt hệ thống điều hoà, hành lý dưới sàn để mái chỉ còn lo che mưa và đón sáng. T4 kế thừa ý đó, nhưng thêm hai thứ mà nhà ga high-tech trước nó còn thiếu: vật liệu tự nhiên (tre) và màu sắc mạnh.
Giải Stirling năm 2006 là lần đầu một nhà ga sân bay nhận giải này. Ban giám khảo ghi nhận nhà ga đã làm cho việc đi qua một không gian khổng lồ trở nên rõ ràng và dễ chịu. Rogers nhận giải Pritzker năm 2007, một năm sau.
Góc nhìn hôm nay: đi qua T4 thì để ý gì
- Ở sảnh đi, đứng giữa một cây cầu bắc ngang hẻm sáng, nhìn xuống tầng dưới và nhìn lên giếng trời để thấy cách ánh sáng đi qua ba tầng.
- Đi dọc hành lang cổng, quan sát màu cột đổi dần; thử dùng màu để nhớ vị trí.
- Nếu bay chặng ngoài Schengen, đi tàu ngầm sang T4S để thấy hai toà cùng một ngôn ngữ.
- Ngồi ở khu chờ vào lúc chiều, khi nắng xiên lướt trên tre, là lúc mái đẹp nhất.
Muốn đọc thêm, trang dự án của Rogers Stirk Harbour + Partners có bản vẽ mặt cắt thể hiện rõ các hẻm sáng. Sách về Richard Rogers, như chuyên khảo của Kenneth Powell về các công trình của văn phòng, có phần dành cho Barajas.
Câu hỏi thường gặp
Ai thiết kế nhà ga T4 sân bay Madrid?
Nhà ga T4 do Richard Rogers Partnership (nay là Rogers Stirk Harbour + Partners) thiết kế cùng văn phòng Estudio Lamela của Madrid. Liên danh này thắng cuộc thi thiết kế năm 1997, và nhà ga mở cửa tháng 2 năm 2006.
Mái nhà ga Barajas T4 làm bằng gì?
Mái là kết cấu thép lượn sóng, mặt dưới lót hàng nghìn thanh tre ép mỏng. Tre làm không gian ấm hơn, tán âm thanh và phản chiếu ánh sáng từ giếng trời trên mái.
Vì sao cột ở Barajas T4 có nhiều màu?
Các cột thép đỡ mái được sơn màu chuyển dần từ xanh lam tới đỏ theo chiều dài nhà ga. Màu cột giúp khách định vị trong hành lang rất dài, nhớ khu cổng theo màu thay vì theo số.
T4 và T4S ở Madrid khác nhau thế nào?
T4 là nhà ga chính, có quầy thủ tục và các cổng chủ yếu cho chuyến bay trong khối Schengen. T4S là nhà ga vệ tinh nằm bên kia đường băng, chủ yếu phục vụ chuyến bay ngoài Schengen, nối với T4 bằng tàu điện ngầm tự động.
Barajas T4 đạt giải gì?
T4 nhận giải Stirling năm 2006 của Viện Kiến trúc sư Hoàng gia Anh (RIBA), là nhà ga sân bay đầu tiên đạt giải này. Công trình cũng thường được nhắc trong các danh sách nhà ga đẹp nhất thế giới.
