Mỗi sân bay có máy bay chở khách cất hạ cánh phải duy trì một đội cứu nạn, chữa cháy riêng, được xếp vào một trong 10 cấp theo chiều dài và chiều rộng thân của máy bay lớn nhất thường khai thác ở đó. Cấp càng cao càng phải có nhiều xe, nhiều nước, bọt chữa cháy và người. Theo tiêu chuẩn của Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO), mục tiêu là xe đầu tiên phải đến và bắt đầu phun ở bất kỳ điểm nào trên đường băng trong vòng 2 phút, không được quá 3 phút.
Cứu hoả sân bay khác cứu hoả thành phố thế nào
Đội cứu hoả thành phố dập cháy nhà, cứu người trong toà cao tầng, có thời gian để đến hiện trường tính bằng phút đến hàng chục phút. Đội cứu nạn chữa cháy sân bay (thường viết tắt tiếng Anh là ARFF hoặc RFF) chỉ có một nhiệm vụ cốt lõi: nếu một máy bay gặp sự cố khi cất hạ cánh, dập lửa đủ nhanh để giữ một lối thoát cho người trong máy bay ra ngoài. Cháy nhiên liệu phản lực lan cực nhanh, vỏ thân nhôm chịu lửa chỉ trong thời gian ngắn. Vì vậy mọi thứ ở đội này, từ vị trí trạm, loại xe, đến nội dung tập luyện, đều xoay quanh thời gian.
Chất chữa cháy chính là bọt (foam) trộn từ nước và chất tạo bọt. Bọt phủ lên vũng nhiên liệu, ngăn hơi nhiên liệu bốc lên và cách ly với ôxy. Kèm theo là các chất bổ trợ như bột khô hoá chất, dùng cho đám cháy ở khu vực bọt khó phủ tới, như trong khoang bánh xe hay động cơ.
10 cấp cứu hoả theo cỡ máy bay
Phụ lục 14 Công ước Chicago (tiêu chuẩn sân bay của ICAO) chia cấp cứu hoả sân bay theo hai thông số của máy bay lớn nhất khai thác thường xuyên: chiều dài toàn bộ và chiều rộng thân. Nếu chiều rộng thân vượt mức tối đa của cấp tương ứng với chiều dài, máy bay được xếp lên một cấp.
| Cấp | Chiều dài máy bay | Chiều rộng thân tối đa | Ví dụ máy bay |
|---|---|---|---|
| 1 | dưới 9 m | 2 m | máy bay nhỏ một động cơ |
| 2 | 9 – dưới 12 m | 2 m | máy bay huấn luyện, thương mại cỡ nhỏ |
| 3 | 12 – dưới 18 m | 3 m | máy bay thương gia cỡ nhỏ |
| 4 | 18 – dưới 24 m | 4 m | máy bay cánh quạt khu vực cỡ nhỏ |
| 5 | 24 – dưới 28 m | 4 m | ATR 72 |
| 6 | 28 – dưới 39 m | 5 m | A320 |
| 7 | 39 – dưới 49 m | 5 m | A321, Boeing 737-800 |
| 8 | 49 – dưới 61 m | 7 m | Boeing 787-8, A330-200 |
| 9 | 61 – dưới 76 m | 7 m | 787-9, 787-10, A350-900, 777-300ER |
| 10 | 76 – dưới 90 m | 8 m | Boeing 747-8, A380 |
Một chi tiết thú vị: A380 dài khoảng 72,7 m, theo chiều dài chỉ thuộc cấp 9, nhưng thân hai tầng của nó rộng hơn 7 m, vượt giới hạn cấp 9, nên được xếp lên cấp 10. Sân bay muốn đón A380 thường xuyên phải nâng năng lực cứu hoả lên mức cao nhất.
Cấp càng cao, lượng nước để tạo bọt, tốc độ phun, lượng chất bổ trợ và số xe tối thiểu càng lớn. Theo bảng của ICAO, sân bay cấp 6–7 cần tối thiểu 2 xe cứu hoả, cấp 8 trở lên cần tối thiểu 3 xe. Tiêu chuẩn còn cho phép giảm một cấp trong một số trường hợp, chẳng hạn khi số lượt khai thác của máy bay lớn nhất trong ba tháng bận rộn nhất ít hơn một ngưỡng nhất định, nhưng mỗi quốc gia áp dụng theo quy định riêng.
Thời gian phản ứng 2 phút, không quá 3 phút
ICAO định nghĩa thời gian phản ứng là khoảng từ lúc đội cứu hoả nhận báo động đầu tiên đến lúc xe đầu tiên tới nơi và phun được ở mức ít nhất một nửa lưu lượng yêu cầu. Mục tiêu cho từng đường băng đang khai thác là 2 phút, tối đa 3 phút, trong điều kiện tầm nhìn và mặt đường tốt. Với các khu vực khác trong khu bay, mục tiêu là không quá 3 phút.
Con số này quyết định nhiều thứ về hạ tầng:
- Vị trí trạm cứu hoả. Trạm phải đặt sao cho xe chạy được tới hai đầu đường băng trong thời gian quy định. Sân bay có đường băng dài hoặc hai đường băng cách xa nhau thường cần hơn một trạm, hoặc một trạm chính và trạm vệ tinh.
- Đường cứu hoả. Ngoài đường lăn, sân bay có đường riêng để xe cứu hoả không phải chờ máy bay, kể cả đường ra khu vực ngoài đầu đường băng.
- Tháp quan sát của trạm. Nhiều trạm có phòng quan sát trên cao, nhìn được toàn bộ đường băng, liên lạc trực tiếp với đài kiểm soát.
- Nhân sự thường trực. Đội trực luôn có mặt ở trạm trong mọi giờ khai thác, không gọi từ nhà đến. Sân bay mở cửa 24 giờ thì đội cứu hoả cũng trực 24 giờ.
Sân bay thường kiểm tra thời gian phản ứng bằng các cuộc báo động không báo trước: đột ngột bấm chuông, đo từ lúc bấm tới lúc xe đầu tiên phun nước ở điểm xa nhất được chọn.
Xe cứu hoả sân bay có gì đặc biệt
Xe cứu hoả sân bay to, nặng, nhiều trục, và nhanh một cách bất ngờ. Tài liệu hướng dẫn của ICAO khuyến nghị xe chữa cháy chính tăng tốc từ 0 lên 80 km/h trong khoảng 25–40 giây tuỳ cỡ xe, và tốc độ tối đa trên 100 km/h. Các đặc điểm thường thấy:
- Lăng phun trên nóc (roof turret) điều khiển từ trong cabin, phun bọt xa vài chục mét khi xe vẫn đang chạy.
- Lăng phun ở cản trước (bumper turret) để phun thấp, dập lửa dưới cánh và gầm máy bay.
- Cần phun nâng cao có mũi xuyên trên một số xe hiện đại: cần dài nâng lên ngang thân máy bay, mũi nhọn đâm xuyên vỏ thân để phun dập lửa bên trong khoang mà không cần mở cửa.
- Dẫn động mọi bánh và gầm cao để chạy trên bãi cỏ, đất mềm cạnh đường băng, vì máy bay gặp sự cố không phải lúc nào cũng dừng trên mặt nhựa.
- Camera nhiệt để tìm điểm nóng và người qua khói.
Ngoài xe chữa cháy chính, đội còn có xe chỉ huy, xe cứu nạn chở dụng cụ cắt phá, thang, đèn chiếu sáng, và ở sân bay gần biển, sông, hồ thì có cả xuồng cứu nạn, vì một phần đường tiếp cận hoặc cất cánh nằm trên mặt nước.
Một ngày bình thường của đội cứu hoả sân bay
Phần lớn thời gian, đội cứu hoả sân bay không chữa cháy máy bay. Công việc hằng ngày gồm:
- Kiểm tra xe đầu ca: nổ máy, kiểm tra bơm, bồn nước, bồn chất tạo bọt, lốp, đèn, bộ đàm. Xe phải luôn sẵn sàng chạy ngay.
- Trực sẵn sàng khi có máy bay báo tình trạng khẩn nguy hoặc có vấn đề kỹ thuật, ví dụ báo đèn cảnh báo bánh xe, báo khói trong khoang. Xe ra đứng chờ ở các vị trí định trước dọc đường băng, đa số trường hợp máy bay hạ cánh bình thường và đội quay về.
- Hỗ trợ trên sân đỗ: túc trực khi tra nạp có khách trên máy bay (ở những nơi quy định yêu cầu), xử lý tràn nhiên liệu, cháy phanh do phanh quá nóng sau hạ cánh, cháy nhỏ ở xe phục vụ mặt đất.
- Cấp cứu y tế: ở nhiều sân bay, đội cứu hoả cũng là đội phản ứng đầu tiên khi có hành khách hay nhân viên bị ngất, chấn thương trong nhà ga hoặc khu bay.
- Huấn luyện: lý thuyết về cấu tạo từng dòng máy bay (cửa ở đâu, mở thế nào, bình ôxy, bình nhiên liệu, ắc quy nằm đâu), tập lái xe, tập phun, và định kỳ tập dập lửa thật trên mô hình máy bay bằng thép đốt bằng khí đốt hoặc nhiên liệu.
Định kỳ, sân bay còn tổ chức diễn tập khẩn nguy toàn diện, huy động cứu hoả, y tế, công an, bệnh viện địa phương, hãng hàng không, cảng vụ, với máy bay giả định và người đóng vai hành khách. ICAO khuyến nghị diễn tập toàn diện ít nhất hai năm một lần, và diễn tập từng phần giữa các năm đó.
An toàn của chính lính cứu hoả sân bay
Làm việc cạnh máy bay gặp sự cố có những mối nguy riêng: nhiên liệu tràn, bình ôxy có thể nổ, lốp máy bay quá nóng có thể nổ tung (nên khi tiếp cận bánh xe đang nóng, lính cứu hoả đi từ phía trước hoặc phía sau bánh, không đi ngang trục), vật liệu composite cháy sinh khói độc và sợi nhỏ. Quần áo chống nhiệt, mặt nạ dưỡng khí, quy tắc tiếp cận theo hướng gió và theo góc an toàn là kiến thức nền. Sức khoẻ cũng là yêu cầu cứng: nhiều cơ quan quy định lính cứu hoả sân bay phải qua bài kiểm tra thể lực định kỳ.
Góc nhìn hôm nay
Ở các sân bay lớn tại Việt Nam, trạm cứu hoả là công trình dễ nhận ra từ trên máy bay: một dãy nhà có nhiều cửa cuốn lớn sơn đỏ hoặc vàng, quay mặt ra đường băng. Khi máy bay lăn sau hạ cánh, đôi khi có thể thấy những chiếc xe cứu hoả to đứng sẵn ở mép đường lăn trong buổi tập hoặc khi trực sẵn sàng.
Ở nhiều nơi trên thế giới còn có truyền thống "chào bằng vòi nước" (water salute): hai xe cứu hoả phun hai luồng nước thành vòm cho máy bay lăn qua, dùng để chào chuyến bay đầu tiên của một hãng hay đường bay mới, hoặc chuyến bay cuối cùng của một phi công nghỉ hưu. Đó là lúc hiếm hoi đội cứu hoả sân bay được nhìn thấy làm việc trước đám đông.
Câu hỏi thường gặp
Cấp cứu hoả sân bay là gì?
Đó là mức năng lực cứu nạn chữa cháy mà sân bay phải duy trì, chia từ cấp 1 đến cấp 10 theo chiều dài và chiều rộng thân của máy bay lớn nhất khai thác thường xuyên. Cấp càng cao càng phải có nhiều xe, nhiều nước và bọt chữa cháy hơn.
Xe cứu hoả sân bay phải đến hiện trường trong bao lâu?
Theo tiêu chuẩn ICAO, mục tiêu là 2 phút và không quá 3 phút tính từ lúc báo động đến lúc xe đầu tiên tới bất kỳ điểm nào trên đường băng và phun được ít nhất một nửa lưu lượng yêu cầu, trong điều kiện tầm nhìn và mặt đường tốt.
Vì sao A380 thuộc cấp cứu hoả 10?
A380 dài khoảng 72,7 m, theo chiều dài chỉ thuộc cấp 9, nhưng thân rộng hơn 7 m vượt giới hạn của cấp 9 nên được xếp lên cấp 10, mức cao nhất.
Cứu hoả sân bay dùng nước hay bọt?
Chất chính là bọt tạo từ nước pha chất tạo bọt, vì bọt phủ lên vũng nhiên liệu, ngăn hơi nhiên liệu bốc lên và dập lửa nhanh hơn nước thường. Kèm theo là chất bổ trợ như bột khô cho những chỗ bọt khó phủ tới.
Water salute ở sân bay là gì?
Water salute là nghi thức hai xe cứu hoả phun hai luồng nước thành vòm cho máy bay lăn qua. Nghi thức này thường dùng để chào chuyến bay đầu tiên của đường bay mới, của hãng mới, hoặc chuyến bay cuối cùng của phi công nghỉ hưu.
