Sân bay Saba: đường băng thương mại ngắn nhất thế giới giữa hai vách đá

Sân bay Juancho E. Yrausquin trên đảo Saba, vùng Caribe thuộc Hà Lan, thường được gọi là sân bay có đường băng thương mại ngắn nhất thế giới: chỉ khoảng 400 m, hai đầu là vách đá dựng đứng đổ xuống biển. Chỉ máy bay cất hạ cánh đường ngắn như DHC-6 Twin Otter được phép khai thác, với chuyến bay khoảng mười lăm phút từ đảo Sint Maarten. Saba cùng hai sân bay láng giềng là St. Barth và Princess Juliana tạo thành bộ ba sân bay nổi tiếng nhất vùng đông bắc biển Caribe.

Một hòn đảo núi lửa không có bờ biển bằng

Saba là một hòn đảo núi lửa nhỏ, rộng khoảng 13 km², gần như toàn bộ là sườn núi dốc. Điểm cao nhất là núi Scenery, khoảng 877 m, cũng là điểm cao nhất của cả Vương quốc Hà Lan. Đảo không có bãi biển cát thường xuyên, không có cảng lớn tự nhiên, và cho tới giữa thế kỷ 20 không có đường ô tô. Dân số khoảng hai nghìn người. Từ năm 2010, Saba là một đô thị đặc biệt của Hà Lan.

Chỗ duy nhất đủ gần với mặt phẳng là Flat Point, một mũi đá thấp ở góc đông bắc đảo, tạo từ dòng dung nham cũ. Năm 1959, phi công Rémy de Haenen, người gốc Pháp sống ở vùng Caribe, đáp thử một chiếc máy bay nhỏ xuống đây và chứng minh có thể hạ cánh. Sau khi san gạt mặt đất, sân bay mở cửa năm 1963. Nó mang tên Juancho E. Yrausquin, một chính khách vùng Antilles thuộc Hà Lan thời đó.

Đường băng 400 m giữa hai vách đá

Để dễ hình dung, 400 m ngắn hơn một nửa đường băng của nhiều sân bay nội địa nhỏ. Một máy bay phản lực chở khách thông thường cần ít nhất vài lần chiều dài đó để cất cánh. Trên đường băng Saba có sơn chữ X lớn ở hai đầu, ký hiệu quốc tế cho đường băng đóng với giao thông chung. Điều đó có nghĩa là sân bay không mở tự do cho mọi máy bay; chỉ những nhà khai thác và phi công được phép riêng mới được đáp.

Hạ cánh trên đường băng không có chỗ sai

Ở một đầu đường băng là vách đá và biển, đầu kia cũng vậy, kèm theo sườn núi dựng ngay bên cạnh. Gió mậu dịch thổi từ phía đông gần như quanh năm, gặp sườn núi tạo ra luồng gió xoáy. Phi công phải chạm bánh ngay đầu đường băng, phanh và đảo chiều cánh quạt để giảm tốc gấp. Twin Otter có thể đảo góc cánh quạt để tạo lực hãm, đây là lý do chính nó làm được việc này.

Khi cất cánh, máy bay dùng gần trọn đường băng rồi rời mặt đất ngay trên mép vách đá, biển ở phía dưới vài chục mét. Cảnh này là thứ hành khách tới Saba nhớ nhất.

Vì sao Saba không mở rộng đường băng

Câu trả lời là địa hình: Flat Point đã được dùng gần hết. Kéo dài đường băng đồng nghĩa với việc đắp ra biển sâu hoặc phá vào sườn núi, chi phí rất lớn cho một hòn đảo vài nghìn dân. Hơn nữa, đường băng dài hơn sẽ thu hút máy bay lớn hơn và nhiều khách hơn, điều mà nhiều người dân Saba không muốn, vì đảo sống nhờ du lịch sinh thái và lặn biển, chuộng sự yên tĩnh.

Thay vì mở rộng, Saba đầu tư vào an toàn: trải lại mặt đường, cải thiện khu đỗ, bổ sung vùng an toàn ở đầu đường băng trong phạm vi có thể. Tuyến bay chính là Saba – Sint Maarten, nhiều chuyến mỗi ngày, cùng tuyến phà chạy song song.

Láng giềng St. Barth: lướt qua đỉnh đồi

Cách Saba không xa là đảo St. Barthélemy, gọi tắt St. Barth, vùng hải ngoại của Pháp. Sân bay Gustaf III, mang tên vị vua Thuỵ Điển thời đảo thuộc Thuỵ Điển cuối thế kỷ 18, có đường băng chỉ khoảng 650 m.

Điểm đặc biệt là đường tiếp cận. Từ một phía, máy bay phải bay qua một con đèo nhỏ có đường ô tô chạy qua, gọi là đèo La Tourmente, ở độ cao rất thấp, rồi lao dốc xuống đường băng. Đầu bên kia đường băng là bãi biển Saint-Jean. Người đứng trên đèo có cảm giác máy bay bay sát đầu. Sân bay chỉ đón máy bay nhỏ, và phi công phải được huấn luyện riêng trước khi bay vào.

Princess Juliana: máy bay lớn bay thấp trên bãi Maho

Sân bay quốc tế Princess Juliana ở phía Hà Lan của đảo Sint Maarten là trung tâm của cả vùng. Đường băng dài khoảng 2,3 km, đủ cho máy bay thân rộng. Ngay sau hàng rào đầu đường băng là đường ven biển và bãi Maho. Máy bay hạ cánh từ phía biển bay rất thấp trên đầu những người đứng trên bãi cát, tạo nên những bức ảnh nổi tiếng về hàng không.

Vai trò của Princess Juliana trong vùng giống một trạm trung chuyển: khách từ Mỹ, Canada, châu Âu bay tới đây bằng máy bay lớn, rồi đổi sang máy bay nhỏ đi Saba, St. Barth, Anguilla, St. Eustatius và các đảo khác. Không có Princess Juliana, các sân bay đường ngắn quanh đó khó có khách quốc tế.

Lời cảnh báo ở bãi Maho

Khi máy bay phản lực lớn cất cánh, động cơ tăng hết lực đẩy ở đầu đường băng, ngay sát bãi biển. Luồng khí phản lực có thể thổi bay cát, đá nhỏ và quật ngã người đứng sau hàng rào. Chính quyền địa phương đặt biển cảnh báo nguy hiểm và từng có người bị thương nặng. Người xem máy bay ở Maho nên đứng xa phía sau động cơ khi máy bay cất cánh, và đừng bám vào hàng rào.

So sánh ba sân bay

Góc nhìn hôm nay: tới Saba

Saba nổi tiếng với lặn biển, đi bộ đường núi và làng nhỏ mái đỏ. Cách tới phổ biến nhất là bay từ Princess Juliana, chuyến bay ngắn chỉ khoảng mười lăm phút. Vài điều nên biết:

1. Hành lý: Twin Otter giới hạn cân nặng hành lý chặt; hành lý vượt có thể bị chuyển sang chuyến sau hoặc đi phà.
2. Thời tiết: gió mạnh và mưa có thể làm hoãn chuyến; phà là phương án dự phòng.
3. Đặt chỗ sớm: mỗi chuyến chỉ khoảng 19 ghế, mùa cao điểm vé hết nhanh; trên Twin Otter ghế nào cũng sát cửa sổ nên không cần tranh chỗ.

Muốn đọc thêm về lịch sử hàng không vùng Caribe thuộc Hà Lan, có thể tìm tài liệu của chính quyền Saba và lịch sử hãng Winair, hãng bay khu vực có trụ sở ở Sint Maarten.