Sân bay Daocheng Yading: sân bay cao nhất thế giới ở độ cao 4.411 m

Sân bay Daocheng Yading ở tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc, nằm ở độ cao khoảng 4.411 m, được ghi nhận là sân bay dân dụng cao nhất thế giới đang khai thác kể từ khi mở cửa năm 2013 và vẫn giữ vị trí này tính tới năm 2025. Ở độ cao đó, không khí chỉ còn khoảng 60–65% mật độ so với mực nước biển, nên đường băng phải dài tới 4.200 m, máy bay phải được cải tiến riêng, và hành khách bước xuống có thể thấy khó thở ngay.

Ở đâu và để làm gì

Sân bay nằm trên vùng cao nguyên đá trọc gọi là núi Haizi, thuộc khu vực Daocheng của châu tự trị dân tộc Tạng Garzê, phía tây tỉnh Tứ Xuyên. Đây là vùng giáp ranh cao nguyên Tây Tạng, nhiều hồ băng và núi tuyết. Mục đích chính là phục vụ khu thắng cảnh Yading, nổi tiếng với ba ngọn núi tuyết thiêng và các hồ nước màu ngọc, nằm cách sân bay hơn trăm km đường núi.

Trước khi có sân bay, đi từ Thành Đô tới Daocheng bằng đường bộ mất hai ngày trở lên, qua nhiều đèo cao. Chuyến bay từ Thành Đô chỉ khoảng hơn một giờ. Sân bay mở cửa ngày 16 tháng 9 năm 2013, mã IATA là DCY.

Không khí loãng làm thay đổi mọi con số

Ở độ cao 4.411 m, áp suất khí quyển chỉ còn khoảng 58–60% so với mực nước biển. Với một chiếc máy bay, điều này có ba hệ quả lớn:

1. Cánh sinh ít lực nâng hơn: lực nâng tỷ lệ với mật độ không khí. Muốn đủ lực nâng để cất cánh, máy bay phải chạy nhanh hơn so với mặt đất, nghĩa là quãng chạy đà dài hơn.
2. Động cơ yếu đi: động cơ phản lực hút ít không khí hơn trong mỗi vòng quay, lực đẩy giảm. Máy bay tăng tốc chậm hơn đúng lúc nó cần chạy nhanh hơn.
3. Tốc độ chạm bánh cao hơn: khi hạ cánh, tốc độ thực so với mặt đất cao hơn khoảng một phần tư so với ở sân bay ngang mực nước biển, dù đồng hồ trong buồng lái chỉ cùng con số. Phanh nóng hơn, lốp quay nhanh hơn, cần đường dài hơn để dừng.

Đó là lý do đường băng Daocheng dài khoảng 4.200 m, gấp rưỡi đường băng của nhiều sân bay tầm trung ở đồng bằng, dù sân bay chỉ đón máy bay một lối đi.

Máy bay phải được cải tiến riêng

Không phải máy bay nào cũng được phép tới Daocheng. Các hãng thường dùng các phiên bản của dòng Airbus A319 và A320 có gói cải tiến cho sân bay cao, gồm:

• Động cơ được chứng nhận cho cất cánh ở độ cao lớn.
• Hệ thống điều áp cabin điều chỉnh để chấp nhận áp suất cabin thấp hơn bình thường khi đỗ ở sân bay cao.
• Ngưỡng tự động rơi mặt nạ oxy được nâng lên. Ở máy bay thường, mặt nạ tự rơi khi độ cao cabin vượt khoảng 4.300 m; Daocheng cao hơn ngưỡng đó, nếu không chỉnh, mặt nạ sẽ rơi xuống mỗi khi máy bay mở cửa.
• Bình oxy dự phòng lớn hơn cho tổ bay và hành khách.

Phi công và phương thức bay cao nguyên

Nhà chức trách hàng không Trung Quốc chia sân bay cao thành hai bậc: sân bay cao nguyên từ khoảng 1.524 m trở lên, và sân bay cao nguyên cao từ khoảng 2.438 m trở lên. Daocheng thuộc nhóm thứ hai. Phi công bay vào các sân bay nhóm này phải có huấn luyện và chứng chỉ riêng: tính toán tải trọng ở độ cao lớn, xử lý tình huống hỏng động cơ khi xung quanh là núi cao, và thực hành trên buồng lái giả định.

Ở vùng núi, đường bay tiếp cận phải len giữa các dãy núi. Trung Quốc dùng rộng rãi phương thức RNP AR, tức phương thức dẫn đường theo tính năng yêu cầu được phép đặc biệt, cho các sân bay cao nguyên. Máy bay bay theo một đường cong chính xác trong không gian dựa vào vệ tinh định vị, có thể uốn theo thung lũng thay vì đi thẳng như phương thức hạ cánh truyền thống. Sân bay Nyingchi ở Tây Tạng là nơi đầu tiên ở Trung Quốc thử nghiệm phương thức này vào giữa thập niên 2000.

Thời tiết cao nguyên

Thời tiết ở độ cao hơn 4.000 m thay đổi nhanh. Mùa đông có tuyết, băng trên mặt đường và nhiệt độ âm sâu. Buổi chiều thường có gió mạnh do mặt đất nóng lên, tạo nhiễu động khi tiếp cận. Các hãng ưu tiên bay buổi sáng, khi không khí lạnh hơn, đặc hơn, máy bay cất cánh dễ hơn và gió nhẹ hơn.

Bảng các sân bay cao nhất thế giới

Bảng trên có thể thay đổi. Trung Quốc đang xây thêm sân bay mới ở Tây Tạng và vùng cao Tứ Xuyên, có nơi được quy hoạch ở độ cao tương đương hoặc cao hơn Daocheng. Khi một sân bay mới đi vào khai thác thường lệ, ngôi vị "cao nhất" có thể đổi chủ. Muốn biết chính xác, nên tra danh sách cập nhật của nhà chức trách hàng không.

Đường băng 5.500 m của Qamdo Bangda cũng là ví dụ cho cùng một quy luật: càng cao, đường băng càng phải dài. Bangda được xây từ giữa thập niên 1990, thời máy bay có động cơ yếu hơn bây giờ, nên được thiết kế với đường băng cực dài.

Hành khách: say độ cao ngay ở cửa máy bay

Đi từ Thành Đô, cao khoảng 500 m, lên Daocheng 4.411 m chỉ trong hơn một giờ, cơ thể không có thời gian thích nghi. Nhiều người thấy đau đầu, mệt, khó thở, buồn nôn ngay khi xuống máy bay hoặc vài giờ sau. Đây là chứng say độ cao cấp.

Sân bay bố trí sẵn bình oxy và chỗ thở oxy trong nhà ga. Nhân viên được huấn luyện để nhận biết hành khách có dấu hiệu nặng. Các hãng khuyến cáo người có bệnh tim mạch, phổi hoặc phụ nữ mang thai hỏi ý kiến bác sĩ trước khi bay.

Với nhân viên làm việc ở sân bay, cường độ lao động bị ảnh hưởng: khuân vác hành lý, chạy xe kéo, dọn tuyết đều tốn sức hơn. Ca làm việc được sắp xếp có thời gian nghỉ và có oxy.

Góc nhìn hôm nay: đến Daocheng cho an toàn

Daocheng và Yading là điểm đến hút khách nhờ cảnh núi tuyết và hồ băng. Nếu muốn tới, vài lời khuyên thực tế:

1. Cân nhắc đi đường bộ một chiều: đi lên dần bằng đường bộ giúp cơ thể thích nghi hơn bay thẳng. Bay về thì không sao.
2. Ngày đầu nghỉ ngơi: không leo núi, không vận động mạnh, uống đủ nước, tránh rượu.
3. Nghe cơ thể: đau đầu dữ dội, khó thở cả khi nghỉ, lú lẫn là dấu hiệu nặng, cần xuống thấp và đi khám ngay.
4. Chuẩn bị cho chậm chuyến: thời tiết cao nguyên có thể làm hoãn chuyến, nên chừa thời gian.

Người muốn tìm hiểu thêm về hàng không cao nguyên có thể đọc tài liệu kỹ thuật của các hãng chế tạo máy bay về khai thác ở sân bay cao, trong đó giải thích cách tính tải trọng và tốc độ, và các bài giới thiệu của Cục Hàng không dân dụng Trung Quốc về chương trình sân bay cao nguyên.