Sân bay Barra Scotland: máy bay hạ cánh trên bãi biển theo giờ thuỷ triều

Sân bay Barra ở quần đảo Outer Hebrides của Scotland là sân bay duy nhất trên thế giới có chuyến bay thường lệ hạ cánh thẳng xuống bãi biển. Đường băng là bãi cát Traigh Mhòr, được đánh dấu bằng những cọc gỗ, và chỉ dùng được khi thuỷ triều rút. Vì vậy giờ bay ở Barra không cố định như sân bay khác mà xê dịch theo lịch thuỷ triều từng ngày.

Một hòn đảo, một bãi cát và chuyến bay từ Glasgow

Barra là đảo nhỏ ở cực nam chuỗi Outer Hebrides, ngoài khơi bờ tây Scotland, dân số khoảng một nghìn người. Đi phà từ đất liền mất vài giờ, tuỳ tuyến và thời tiết. Từ giữa thập niên 1930, máy bay đã đáp xuống bãi Traigh Mhòr ở phía bắc đảo, và chuyến bay thường lệ bắt đầu từ năm 1936.

Ngày nay, hãng Loganair khai thác tuyến Glasgow – Barra bằng máy bay DHC-6 Twin Otter, chuyến bay dài khoảng một giờ hơn. Sân bay do công ty nhà nước Highlands and Islands Airports quản lý, cùng với các sân bay nhỏ khác ở vùng cao nguyên và hải đảo Scotland.

Traigh Mhòr nghĩa là "bãi biển lớn" trong tiếng Gaelic Scotland. Đây là một vịnh cát nông rộng, khi triều rút lộ ra mặt cát phẳng, chắc và trải dài hàng trăm mét. Chính sự phẳng và chắc này làm nên đường băng.

Ba đường băng trên cát

Barra có ba đường băng, xếp thành hình tam giác trên bãi cát, mỗi đường đánh dấu bằng các cọc gỗ cắm ở hai đầu. Có ba hướng để phi công luôn chọn được đường gần ngược gió nhất, điều rất quan trọng ở một hòn đảo gió Đại Tây Dương thổi mạnh quanh năm.

Máy bay đỗ trên phần cát cao ở rìa bãi, gần một nhà ga nhỏ có quầy làm thủ tục, phòng chờ, quán cà phê và tháp quan sát. Khách bước xuống máy bay là đứng ngay trên cát.

Giờ bay đi theo thuỷ triều

Khi thuỷ triều lên, nước biển phủ kín cả ba đường băng. Lịch bay vì thế được lập theo bảng thuỷ triều: chuyến bay chỉ được đặt vào khung giờ triều thấp, và vì triều lệch khoảng gần một giờ mỗi ngày, giờ bay cũng dịch dần theo.

Với người làm điều hành, đây là bài toán ba chiều: thuỷ triều, ánh sáng ban ngày và gió. Mùa đông ở Scotland ngày rất ngắn, có hôm khung triều thấp rơi vào lúc trời tối, chuyến bay phải đổi giờ hoặc huỷ. Gió mạnh quá giới hạn của máy bay nhỏ cũng làm huỷ chuyến. Triều cường lớn kèm gió đẩy nước vào có thể làm bãi ướt lâu hơn bình thường.

Kiểm tra bãi trước mỗi chuyến

Trước giờ máy bay tới, đội cứu hoả và vận hành sân bay chạy xe ra kiểm tra mặt cát: có đá trôi, khúc gỗ, rong biển hay vật ngoại lai nào nằm trên đường băng không, có vũng nước đọng hay chỗ cát lún không. Cột hướng gió được dựng để phi công nhìn thấy hướng và độ mạnh của gió khi tiếp cận.

Trên bãi treo biển báo cho người dân: khi cờ hoặc tín hiệu báo có chuyến bay, mọi người phải rời khỏi khu vực đường băng.

Bãi nhặt sò và sân bay dùng chung

Traigh Mhòr nổi tiếng không chỉ vì máy bay. Bãi cát này còn là bãi sò nổi tiếng, người dân địa phương từ lâu ra cào sò cockle, một loài sò nhỏ vỏ có gân sống vùi trong cát. Khi không có chuyến bay, bãi cát lại là bãi biển của cộng đồng.

Hai mục đích dùng chung một bãi biển cần một nguyên tắc rõ ràng: lịch bay được công bố, người nhặt sò và khách đi dạo biết giờ máy bay, và trước khi máy bay tới, bãi phải trống. Nhân viên sân bay quen mặt hầu hết người trên đảo, nên việc nhắc nhở diễn ra rất tự nhiên.

Vì sao lại là Twin Otter

Không phải máy bay nào cũng đáp được trên cát. Máy bay cần:

• Cất hạ cánh đường ngắn: đường băng cát chỉ vài trăm mét.
• Càng hạ cánh cố định, chắc chắn: chịu được va đập trên bề mặt không hoàn hảo.
• Bánh lớn, áp suất lốp vừa phải: để không lún sâu vào cát ướt.
• Chịu được nước muối: mỗi lần đáp là một lần cát và hơi muối bám vào thân, càng, động cơ.

DHC-6 Twin Otter, máy bay cánh cao hai động cơ cánh quạt của Canada, đáp ứng gần như trọn vẹn những yêu cầu đó. Nó cũng là loại máy bay quen thuộc ở các sân bay khó khác, từ Lukla ở Nepal tới Saba ở biển Caribe. Do tiếp xúc với nước muối, máy bay của tuyến Barra được rửa và bảo dưỡng chống ăn mòn thường xuyên hơn máy bay bay tuyến thường.

Chuyến bay cứu thương và những đêm không đèn

Với một hòn đảo xa đất liền, sân bay không chỉ chở khách du lịch. Nó là đường nối với bệnh viện. Các chuyến bay cứu thương đưa bệnh nhân từ Barra vào đất liền, và khi cần gấp vào ban đêm, việc chiếu sáng bãi biển có lúc phải dùng đèn tạm. Trong lịch sử đảo có những câu chuyện người dân mang xe ra xếp quanh bãi bật đèn pha để máy bay cứu thương nhìn thấy đường băng. Ngày nay, nhiều ca cấp cứu ban đêm dùng trực thăng, không cần bãi biển khô.

Những đường băng bãi biển khác

Barra là nơi duy nhất có chuyến bay thường lệ hạ cánh trên bãi biển, nhưng không phải nơi duy nhất máy bay đáp xuống cát:

• Ở New Zealand, bãi biển phía tây đảo Stewart và một số bãi ven biển được máy bay nhỏ dùng khi triều thấp.
• Ở Úc và Alaska, máy bay bụi đáp trên bãi cát, bãi sỏi ven sông như chuyện bình thường.
• Một số bãi ở Anh từng dùng làm bãi đáp trong thời kỳ đầu của hàng không, trước khi có đường băng bê tông.

Điểm khác của Barra là quy mô có lịch bay công bố, có nhà ga, có đội cứu hoả, được quản lý như một sân bay đầy đủ, chỉ thay bê tông bằng cát.

Góc nhìn hôm nay: tới Barra và xem máy bay đáp

Barra là điểm đến ưa thích của người mê máy bay ở châu Âu. Vài điều cần biết nếu muốn tới:

1. Đặt vé sớm: Twin Otter chỉ khoảng 19 ghế, mùa hè vé hết nhanh.
2. Linh hoạt lịch: chuyến bay có thể đổi giờ hoặc huỷ vì gió và thời tiết. Phà là phương án dự phòng.
3. Xem máy bay đáp: đứng ở khu vực công cộng quanh nhà ga, không ra bãi khi có tín hiệu chuyến bay. Bảng giờ bay trong ngày được thông báo trước.
4. Hành lý nhẹ: máy bay nhỏ có giới hạn hành lý chặt hơn máy bay phản lực.

Muốn hiểu thêm về mạng sân bay hải đảo Scotland, có thể tìm đọc thông tin trên trang của Highlands and Islands Airports, nơi đăng lịch bay và thông tin từng sân bay, kể cả bảng giờ thuỷ triều ảnh hưởng tới Barra.