Nghề phục vụ mặt đất sân bay ở Việt Nam: VIAGS, SAGS và các vị trí

Phục vụ mặt đất là toàn bộ công việc chăm sóc hành khách, hành lý, hàng hoá và máy bay khi máy bay ở dưới đất: làm thủ tục, hướng dẫn lên máy bay, bốc xếp, kéo đẩy, cấp điện, vệ sinh, cân bằng trọng tải. Ở Việt Nam, phần lớn việc này do các công ty phục vụ mặt đất chuyên nghiệp đảm nhận, lớn nhất là VIAGS (thuộc Vietnam Airlines) và SAGS (thuộc Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam – ACV), cùng một số doanh nghiệp khác. Đây là nghề làm theo ca, nhiều vị trí, yêu cầu chứng chỉ chuyên môn và chịu được nắng, ồn, áp lực giờ giấc.

Phục vụ mặt đất gồm những mảng nào

Theo cách chia của ngành hàng không quốc tế (Sổ tay phục vụ mặt đất của IATA và mẫu hợp đồng phục vụ mặt đất chuẩn), công việc chia thành hai khối lớn:

Ngoài các mảng trên, một số việc thường do doanh nghiệp chuyên biệt khác đảm nhận: tra nạp nhiên liệu (như Skypec, Petrolimex Aviation), suất ăn (như suất ăn Nội Bài NCS), hàng hoá tại kho (các công ty nhà ga hàng hoá), kỹ thuật máy bay (như Công ty Kỹ thuật Máy bay VAECO của Vietnam Airlines).

Các doanh nghiệp phục vụ mặt đất ở Việt Nam

VIAGS

Công ty TNHH MTV Dịch vụ Mặt đất Sân bay Việt Nam (VIAGS) là công ty con của Vietnam Airlines, hình thành từ việc hợp nhất các xí nghiệp phục vụ mặt đất của hãng tại các sân bay lớn vào khoảng giữa thập niên 2010. VIAGS có chi nhánh tại Nội Bài, Tân Sơn Nhất, Đà Nẵng và phục vụ tại nhiều sân bay địa phương, chủ yếu cho Vietnam Airlines và các hãng trong cùng hệ thống, cùng nhiều hãng nước ngoài.

SAGS

Công ty Cổ phần Phục vụ Mặt đất Sài Gòn (SAGS) có cổ đông lớn là ACV, khởi đầu ở Tân Sơn Nhất rồi mở chi nhánh tại nhiều sân bay khác trong cả nước. SAGS phục vụ nhiều hãng nước ngoài và hãng trong nước. Cổ phiếu của SAGS niêm yết trên sàn chứng khoán với mã SGN, trùng với mã IATA của sân bay Tân Sơn Nhất.

Các đơn vị khác

Ngoài hai cái tên trên, thị trường còn có các doanh nghiệp phục vụ mặt đất khác ở Nội Bài và một số sân bay, trong đó có đơn vị gắn với các hãng hàng không tư nhân. Khi đọc tin tuyển dụng hay tìm hiểu một sân bay cụ thể, cách chắc nhất là tra trang của chính cảng hàng không đó hoặc của Cục Hàng không Việt Nam, nơi công bố danh sách các doanh nghiệp được cấp phép cung cấp dịch vụ tại cảng.

Ở mảng hàng hoá, các nhà ga hàng hoá lớn gồm Công ty Cổ phần Dịch vụ Hàng hoá Nội Bài (NCTS) và nhà ga hàng hoá ALSC ở Nội Bài; Công ty TNHH Dịch vụ Hàng hoá Tân Sơn Nhất (TCS) và Công ty Cổ phần Dịch vụ Hàng hoá Sài Gòn (SCSC) ở Tân Sơn Nhất.

Các vị trí công việc thường gặp

• Nhân viên làm thủ tục hành khách: kiểm giấy tờ, cấp thẻ lên máy bay, nhận hành lý ký gửi, xử lý hành lý quá cước. Cần tiếng Anh giao tiếp tốt, thao tác hệ thống làm thủ tục của hãng, bình tĩnh khi khách bức xúc.
• Nhân viên cửa ra máy bay: thông báo lên máy bay, kiểm thẻ, đếm khách, tìm khách đến muộn, phối hợp với tiếp viên đóng chuyến.
• Nhân viên phục vụ khách đặc biệt: hỗ trợ người đi xe lăn, trẻ em đi một mình, người cao tuổi, khách nối chuyến gấp.
• Nhân viên tìm kiếm hành lý: tiếp nhận báo cáo hành lý thất lạc, hư hỏng, tra cứu trên hệ thống chung của ngành.
• Nhân viên phục vụ sân đỗ: chèn bánh, đặt cọc tiêu, bốc xếp hành lý hàng hoá, vận hành băng chuyền, đóng mở cửa hầm hàng.
• Lái xe và vận hành thiết bị chuyên dùng: xe kéo đẩy, xe nâng hàng, xe băng chuyền, xe thang, xe buýt sân đỗ, xe cấp điện, xe kéo goòng. Mỗi loại xe cần học riêng.
• Nhân viên dẫn đỗ và kéo đẩy: vẫy tín hiệu, điều khiển kéo đẩy, liên lạc với buồng lái qua tai nghe.
• Nhân viên cân bằng trọng tải: lập sơ đồ xếp hàng, tính trọng tâm, ra bảng tải trọng cho cơ trưởng ký. Đòi hỏi tỉ mỉ và hiểu giới hạn từng dòng máy bay.
• Điều phối chuyến bay: theo dõi toàn bộ quá trình quay đầu một chuyến, gọi đội nào chậm, báo cáo mốc giờ.

Học gì, cần chứng chỉ gì

Theo quy định hàng không dân dụng Việt Nam, nhân viên làm những công việc liên quan trực tiếp đến an toàn khai thác, như điều khiển phương tiện trong khu bay hay cân bằng trọng tải, phải được đào tạo tại cơ sở được công nhận và có chứng chỉ chuyên môn phù hợp. Lộ trình thường gặp:

1. Tuyển dụng đầu vào: nhiều vị trí nhận tốt nghiệp phổ thông, trung cấp, cao đẳng hoặc đại học tuỳ vị trí; vị trí tiếp xúc khách thường yêu cầu tiếng Anh.
2. Kiểm tra lý lịch và cấp thẻ kiểm soát an ninh để vào khu vực hạn chế.
3. Khoá huấn luyện ban đầu: an ninh hàng không cơ bản, an toàn sân đỗ, hàng nguy hiểm ở mức phù hợp, nghiệp vụ của vị trí.
4. Thực hành có kèm cặp trước khi làm độc lập.
5. Với lái xe trong khu bay: ngoài giấy phép lái xe thông thường còn phải học quy tắc khu bay, biển báo, vạch sơn, liên lạc vô tuyến, và được cấp phép riêng cho khu bay.
6. Huấn luyện định kỳ hằng năm hoặc theo chu kỳ để duy trì chứng chỉ.

Một số trường như Học viện Hàng không Việt Nam (TP.HCM) có các chương trình đào tạo liên quan đến khai thác cảng hàng không và dịch vụ hàng không. Các công ty phục vụ mặt đất lớn cũng có trung tâm huấn luyện nội bộ.

Nghề này vất vả ở đâu

• Ca kíp và giờ giấc. Sân bay lớn hoạt động gần như suốt ngày đêm. Ca sáng sớm bắt đầu từ 3–4 giờ, ca đêm phục vụ các chuyến quốc tế khuya. Lễ Tết là cao điểm, không phải nghỉ.
• Nắng nóng trên sân đỗ. Mặt bê tông giữa trưa mùa hè ở miền Nam, miền Trung có thể nóng hơn nhiều so với nhiệt độ không khí. Nhân viên sân đỗ cần uống nước đủ, có chỗ nghỉ mát giữa các chuyến.
• Tiếng ồn. APU và động cơ quanh sân đỗ ồn liên tục; bịt tai là bắt buộc để bảo vệ thính lực về lâu dài.
• Bốc xếp nặng. Một chuyến thân hẹp có thể có vài trăm kiện hành lý, nhiều kiện quá 20 kg. Hầm hàng thấp buộc phải quỳ, khom. Chấn thương lưng, vai là vấn đề nghề nghiệp phổ biến.
• Áp lực giờ. Mỗi chuyến chỉ có 30–45 phút quay đầu. Một kiện hành lý bị sót hay một chiếc xe đến muộn có thể làm cả chuyến trễ.
• Tiếp xúc khách bức xúc khi chuyến bay chậm, huỷ, hành lý quá cước.

An toàn lao động trên sân đỗ

Các luật nền như tránh vùng hút và vùng khí xả động cơ, không tiến lại khi đèn chống va chạm còn sáng, xe dừng thử phanh trước khi áp sát máy bay, áo phản quang và bịt tai, ở Việt Nam cũng giống mọi nơi. Mấy điểm mang tính đặc thù hơn với điều kiện trong nước:

• Say nắng, mất nước vào trưa hè trên sân đỗ bê tông: lịch luân phiên, nước uống và chỗ nghỉ có mái che giữa các chuyến là biện pháp an toàn thật sự, không phải phúc lợi.
• Mưa dông chiều mùa mưa ở miền Nam: khi hệ thống cảnh báo sét báo động, toàn bộ công việc ngoài trời dừng theo lệnh, kể cả khi chuyến bay đang chờ.
• Mệt mỏi do ca kíp dồn dập dịp cao điểm Tết: lái xe chuyên dùng khi thiếu ngủ cạnh máy bay là nguồn va quệt hay gặp.
• Báo cáo mọi va quệt, kể cả nhỏ, giữa xe và máy bay: một vết móp không ai báo có thể trở thành vấn đề an toàn khi máy bay lên độ cao và thân chịu chênh lệch áp suất.

Điểm cuối cùng là văn hoá báo cáo, thứ mà các công ty phục vụ mặt đất tốt coi trọng nhất. Giấu một va chạm nhỏ để tránh bị kỷ luật là điều ngành hàng không cố loại bỏ bằng cơ chế báo cáo không trừng phạt khi lỗi là vô ý.

Góc nhìn hôm nay

Ai quan tâm đến nghề có thể theo dõi trang tuyển dụng của các công ty phục vụ mặt đất, thường mở đợt tuyển trước mùa cao điểm hè và Tết. Đọc kỹ mô tả vị trí: phục vụ hành khách và phục vụ sân đỗ là hai môi trường rất khác nhau, một trong nhà ga máy lạnh và giao tiếp cả ngày, một ngoài trời với máy móc và thể lực. Lần tới ở sân bay, nhìn ra cửa kính phía sân đỗ, có thể đếm xem quanh một chiếc máy bay có bao nhiêu chiếc xe, bao nhiêu người đang làm việc; mỗi người là một vị trí trong danh sách trên.