Altiport Courchevel là sân bay nhỏ trên núi ở khu trượt tuyết Courchevel, vùng Savoie của Pháp, nằm ở độ cao khoảng 2.008 m. Đường băng chỉ dài khoảng 537 m nhưng dốc tới khoảng 18,5%, thuộc hàng dốc nhất trong các đường băng trải nhựa trên thế giới. Máy bay hạ cánh lên dốc, cất cánh xuống dốc, và phi công phải có chứng chỉ bay núi cùng huấn luyện riêng cho sân bay này mới được đáp.
Altiport là gì
Trong tiếng Pháp, altiport là sân bay trên núi có đường băng ngắn, thường dốc, phục vụ máy bay nhỏ. Khái niệm này ra đời ở dãy Alps của Pháp vào thập niên 1960, khi các khu trượt tuyết phát triển mạnh và người ta muốn đưa khách tới thẳng cửa khu nghỉ, khỏi mất nhiều giờ đi xe ngoằn ngoèo trên đèo.
Người hay được nhắc tới như cha đẻ của altiport là phi công Michel Ziegler, người sáng lập hãng Air Alpes đầu thập niên 1960. Ông và cộng sự thử nghiệm các bãi đáp trên núi, chứng minh rằng máy bay cất hạ cánh đường ngắn có thể đáp an toàn trên một sườn dốc nếu biết dùng độ dốc đúng cách. Courchevel trở thành altiport nổi tiếng nhất.
Pháp còn phân biệt altiport với altisurface. Altiport là bãi đáp được xây dựng và quản lý có cơ sở vật chất, như Courchevel, Méribel hay Alpe d'Huez. Altisurface là bãi đáp tự nhiên hơn, như một sườn cỏ hay sườn tuyết, được cho phép dùng với điều kiện riêng.
Thông số của Courchevel
| Thông số | Giá trị khoảng |
|---|---|
| Độ cao | 2.008 m (khoảng 6.590 ft) |
| Chiều dài đường băng | 537 m |
| Độ dốc trung bình | khoảng 18,5% |
| Mặt đường | Nhựa đường, mùa đông dọn tuyết |
| Hướng sử dụng | Một chiều: hạ cánh lên dốc, cất cánh xuống dốc |
| Mã | ICAO LFLJ, IATA CVF |
So sánh để thấy độ dốc: đường băng Lukla ở Nepal, vốn nổi tiếng là dốc, khoảng 11,7%. Một con đường ô tô dốc 18% đã là dốc đứng, nhiều xe tải sẽ cần về số thấp. Ở Courchevel, độ dốc không đều trên toàn chiều dài; phần giữa dốc nhất, đầu trên gần như bằng để máy bay có chỗ đỗ.
Hạ cánh trên dốc 18%: không giống sân bay thường
Ở sân bay thường, phi công hạ thấp máy bay theo một góc khoảng 3 độ, gần tới mặt đường thì nâng nhẹ mũi lên, động tác gọi là làm bằng, để máy bay chạm bánh nhẹ nhàng. Ở Courchevel, mặt đường dốc ngược lên phía trước. Nếu phi công làm bằng như thường lệ, bánh xe sẽ chạm vào sườn dốc trong khi máy bay vẫn đang lao xuống, rất mạnh và nguy hiểm.
Vì vậy, động tác làm bằng ở đây phải mạnh và sớm hơn nhiều. Phi công phải nâng mũi đủ để quỹ đạo máy bay song song với mặt dốc, gần như bay "lên" theo đường băng, rồi mới chạm bánh. Khi đã chạm, máy bay giảm tốc rất nhanh nhờ độ dốc, và phi công phải giữ ga đủ để máy bay tiếp tục lăn lên tới khu đỗ ở đầu trên. Dừng giữa dốc mà mất lực đẩy, máy bay có thể trôi ngược lại.
Một khi đã vào thì phải đáp
Đầu trên đường băng là sườn núi và khu dân cư của khu trượt tuyết. Trong chặng cuối, máy bay bay thấp dọc thung lũng về phía sườn dốc. Tới một điểm nhất định, địa hình không còn cho phép tăng ga bay vòng lại. Phi công phải quyết định từ sớm: nếu mọi điều kiện ổn thì cam kết đáp, nếu không thì quay ra từ trước điểm đó. Đây là lý do huấn luyện ở Courchevel tập trung nhiều vào việc nhận biết điểm quyết định và giữ đúng đường tiếp cận.
Cất cánh xuống dốc
Khi cất cánh, máy bay quay đầu ở khu đỗ phía trên rồi lăn xuống. Trọng lực giúp tăng tốc rất nhanh. Cuối đường băng là sườn núi đổ xuống thung lũng, máy bay rời mặt đất và có ngay khoảng không phía dưới để lấy tốc độ. Cách vận hành một chiều này giống Lukla: hướng hạ cánh và hướng cất cánh không đổi, bất kể gió. Gió đuôi mạnh vì vậy có thể khiến sân bay ngừng khai thác.
Ai được bay vào Courchevel
Ở Pháp, phi công muốn đáp ở altiport và altisurface phải có chứng chỉ bay núi, bằng riêng đi kèm giấy phép lái máy bay. Chứng chỉ có loại cho máy bay bánh xe và loại cho máy bay lắp ván trượt tuyết. Riêng Courchevel còn đòi hỏi huấn luyện cụ thể cho sân bay, với giáo viên có kinh nghiệm, trước khi được tự đáp.
Về máy bay, Courchevel chỉ đón máy bay nhỏ, thường là máy bay cánh quạt một hoặc hai động cơ có khả năng cất hạ cánh đường ngắn: Pilatus PC-6 Porter, Pilatus PC-12, DHC-6 Twin Otter, một số máy bay cánh quạt cỡ nhỏ và trực thăng. Máy bay phản lực riêng của khách giàu thường đáp ở Chambéry hoặc Genève rồi chuyển tiếp bằng trực thăng hoặc ô tô.
Sân bay chỉ hoạt động ban ngày và trong điều kiện thời tiết cho phép bay bằng mắt. Mây che núi, tuyết rơi dày, gió mạnh đều làm ngừng các chuyến bay.
Mùa đông và mùa hè trên altiport
Mùa đông là mùa bận nhất, khi khách trượt tuyết đổ về. Nhân viên sân bay dọn tuyết khỏi đường băng, giữ ma sát mặt đường đủ để máy bay giảm tốc và tăng tốc an toàn. Có những ngày đường băng phủ lớp tuyết nén, chỉ máy bay lắp ván trượt được phép đáp.
Mùa hè, Courchevel trở thành điểm tập luyện cho phi công bay núi và nơi khách du lịch tới ngắm máy bay. Khu vực quanh sân bay có lối đi bộ, nhiều người đứng xem từng chiếc máy bay nhỏ lượn qua thung lũng rồi "trèo" lên dốc.
Các altiport và bãi đáp núi khác
- Méribel: altiport ở khu trượt tuyết sát Courchevel, độ cao khoảng 1.700 m, đường băng dốc vừa phải hơn.
- Alpe d'Huez: altiport ở vùng Isère, cũng nằm trên khu trượt tuyết nổi tiếng.
- Peyresourde: altiport ở dãy Pyrénées; nhiều nguồn ghi đây là nơi quay cảnh mở đầu phim James Bond "Tomorrow Never Dies" năm 1997.
- Thuỵ Sĩ: có một số bãi đáp trên sông băng được phép dùng cho máy bay lắp ván trượt và trực thăng, phục vụ tập luyện và du lịch.
Mỗi nơi có thông số và quy định riêng, nhưng cùng chung nguyên tắc: một chiều cất hạ cánh, chỉ bay ban ngày và bằng mắt, và phi công phải được đào tạo chuyên biệt.
Góc nhìn hôm nay: đến Courchevel xem máy bay
Với khách tới Courchevel, sân bay nằm ngay trong khu Courchevel 1850, gần các đường trượt. Vài gợi ý:
- Chọn giờ đẹp: buổi sáng trời thường trong, nhiều chuyến bay hơn buổi chiều khi mây bốc.
- Đứng chỗ an toàn: xem từ khu vực công cộng, không vào khu đỗ máy bay hay gần đường băng.
- Bay thử: một số công ty có chuyến bay ngắm cảnh xuất phát từ altiport; hỏi trực tiếp tại sân bay về lịch và điều kiện.
Người muốn tìm hiểu kỹ thuật bay núi có thể tìm tài liệu của các câu lạc bộ bay núi ở Pháp và Thuỵ Sĩ, nơi mô tả quy trình tiếp cận, cách đọc gió thung lũng và yêu cầu chứng chỉ.
Câu hỏi thường gặp
Đường băng Courchevel dốc bao nhiêu?
Đường băng altiport Courchevel dốc trung bình khoảng 18,5%, dài khoảng 537 m, ở độ cao khoảng 2.008 m. Đây là một trong những đường băng trải nhựa dốc nhất thế giới.
Altiport là gì?
Altiport là sân bay nhỏ trên núi có đường băng ngắn và thường dốc, phục vụ máy bay cất hạ cánh đường ngắn. Khái niệm ra đời ở dãy Alps của Pháp thập niên 1960 để đưa khách tới thẳng khu trượt tuyết.
Máy bay phản lực có đáp được ở Courchevel không?
Không. Courchevel chỉ đón máy bay cánh quạt nhỏ và trực thăng có khả năng cất hạ cánh đường ngắn. Máy bay phản lực riêng đáp ở Chambéry hoặc Genève rồi khách đi tiếp bằng trực thăng hoặc ô tô.
Vì sao phi công cần chứng chỉ riêng để bay vào Courchevel?
Hạ cánh trên dốc 18% đòi hỏi động tác khác hẳn sân bay thường, và địa hình không cho bay vòng lại sau điểm quyết định. Pháp yêu cầu chứng chỉ bay núi và huấn luyện riêng cho sân bay này.
Courchevel và Lukla khác nhau thế nào?
Hai đường băng dài gần bằng nhau, khoảng 530 m, nhưng Courchevel dốc hơn nhiều, khoảng 18,5% so với gần 12% ở Lukla. Lukla cao hơn, khoảng 2.845 m, và phục vụ khách đi núi Everest, còn Courchevel phục vụ khu trượt tuyết.
