Hầu hết hãng bay và cảng hàng không có dịch vụ hỗ trợ đặc biệt cho người đi xe lăn, người cao tuổi đi lại khó, người khiếm thị, khiếm thính, trẻ em đi một mình và phụ nữ mang thai. Dịch vụ xe lăn và đón tiễn trong nhà ga thường miễn phí, nhưng phải đăng ký trước, phổ biến là ít nhất 48 giờ trước giờ bay, bằng cách báo khi đặt vé hoặc gọi tổng đài hãng. Khi đăng ký, hãng sẽ ghi một mã nhu cầu vào đặt chỗ của bạn, và cả chuỗi nhân viên từ quầy tới cửa máy bay sẽ dựa vào mã đó để chuẩn bị.
Mã nhu cầu đặc biệt: hãng hiểu bạn cần gì qua bốn chữ cái
Ngành hàng không dùng một bộ mã chung của IATA gọi là mã yêu cầu dịch vụ đặc biệt. Biết vài mã quan trọng giúp bạn mô tả đúng nhu cầu khi gọi tổng đài, vì mỗi mã kéo theo một kiểu chuẩn bị khác nhau.
| Mã | Dành cho | Hãng chuẩn bị gì |
|---|---|---|
| WCHR | Đi lại được trong cabin, lên xuống bậc thang được, nhưng không đi bộ xa | Xe lăn từ quầy tới cửa máy bay |
| WCHS | Đi được vài bước tới ghế, không lên xuống cầu thang được | Xe lăn và xe nâng nếu máy bay đỗ xa |
| WCHC | Không tự di chuyển được, cần người bế hoặc đỡ hoàn toàn tới ghế | Xe lăn, xe lăn hẹp trong cabin, xe nâng, nhân viên hỗ trợ chuyển ghế |
| BLND | Khiếm thị | Nhân viên dẫn đường, tiếp viên hướng dẫn riêng về an toàn |
| DEAF | Khiếm thính | Thông báo bằng văn bản, ra dấu ở cửa ra máy bay |
| DPNA | Người có khuyết tật trí tuệ hoặc phát triển cần hỗ trợ | Nhân viên đi kèm qua các khâu |
| MAAS | Người cần đón tiễn, như người cao tuổi không quen sân bay, không thạo ngoại ngữ | Nhân viên đón và dẫn qua thủ tục |
| UMNR | Trẻ em đi một mình | Nhân viên nhận trẻ từ người đưa, trao cho người đón |
| MEDA | Khách có bệnh cần xác nhận y tế | Hồ sơ y tế được bác sĩ của hãng xem trước |
Hai chữ cái cuối của ba mã xe lăn nói lên mức độ: R là ramp (đường dốc trên sân đỗ), S là steps (bậc thang), C là cabin (tới tận ghế). Báo đúng mức độ quan trọng: người được ghi WCHR nhưng thật ra không lên được cầu thang sẽ gặp khó ngay khi máy bay đỗ ở bãi xa.
Đi xe lăn qua sân bay: từng khâu diễn ra thế nào
- Đặt vé và báo nhu cầu: ghi rõ loại xe lăn bạn dùng (gấp tay, điện), kích thước, cân nặng, loại pin nếu là xe điện.
- Tới quầy làm thủ tục: nhiều sân bay có điểm hẹn hoặc nút gọi hỗ trợ ở sảnh. Xe lăn riêng của bạn có thể được dùng tới cửa máy bay rồi gửi xuống hầm, hoặc gửi ngay ở quầy và đổi sang xe lăn của sân bay.
- Qua an ninh và xuất cảnh: có làn ưu tiên. Người không đứng được sẽ được kiểm tra bằng tay ngay trên xe lăn, có thể đề nghị kiểm tra ở phòng riêng.
- Lên máy bay: thường lên trước mọi khách. Nếu máy bay ở ống lồng, nhân viên đẩy tới cửa. Nếu ở bãi đỗ xa, xe nâng có buồng kín nâng khách lên ngang cửa máy bay. Trong cabin, lối đi hẹp nên dùng một loại xe lăn rất hẹp chuyên dụng để chuyển khách vào ghế.
- Xuống máy bay: khách cần hỗ trợ thường xuống sau cùng để nhân viên có không gian. Xe lăn riêng được đưa lên cửa máy bay nếu đã thoả thuận, hoặc nhận ở băng chuyền hành lý.
Xe lăn điện và pin
Xe lăn điện được chở miễn phí ở nhiều hãng nhưng chịu quy định về hàng nguy hiểm vì có pin. Pin lithium thường phải được tháo hoặc ngắt mạch theo hướng dẫn của nhà sản xuất, một số loại pin rời phải mang lên cabin. Hãng cần biết loại pin, dung lượng và cách tháo trước chuyến, nên hãy chuẩn bị giấy tờ kỹ thuật của xe.
Người cao tuổi: không cần chứng minh tuổi, chỉ cần báo nhu cầu
Không có giới hạn tuổi trên để đi máy bay, và người cao tuổi không phải nộp giấy khám sức khoẻ nếu không có bệnh cần lưu ý. Dịch vụ hỗ trợ dựa trên nhu cầu chứ không dựa trên tuổi: người 80 tuổi đi bộ khoẻ có thể không cần gì, người 60 tuổi đau khớp gối có thể cần xe lăn mã WCHR.
Với người cao tuổi đi một mình hoặc không quen sân bay, dịch vụ đón tiễn (MAAS) rất hữu ích: nhân viên dẫn qua quầy, an ninh, tới cửa, và ở sân bay đến thì dẫn qua nhập cảnh, nhận hành lý. Một số sân bay còn bán gói đón tiễn có phí với dịch vụ rộng hơn, như làn ưu tiên và phòng chờ. Hỏi rõ phần nào miễn phí của hãng, phần nào là dịch vụ trả tiền của cảng.
Những chuyện nhỏ nhưng hay bị quên: để thuốc uống hằng ngày trong hành lý xách tay, mang đủ cho cả ngày phòng khi chuyến bị lùi; chọn ghế gần nhà vệ sinh hoặc lối đi; mang áo khoác vì cabin và nhà ga thường lạnh.
Trẻ em đi một mình (UMNR)
Hầu hết hãng có dịch vụ cho trẻ đi một mình, phổ biến cho trẻ từ 5 đến dưới 12 tuổi; trẻ dưới 5 tuổi thường không được nhận đi một mình, trẻ từ 12 đến dưới 15 hoặc 16 tuổi có thể dùng dịch vụ nếu bố mẹ muốn. Mốc tuổi cụ thể và phí do từng hãng quy định, nên xem điều lệ vận chuyển của hãng.
Cách làm thường gặp:
- Đăng ký khi đặt vé, có khi không đặt được qua mạng mà phải qua phòng vé hoặc tổng đài.
- Bố mẹ điền mẫu đơn, ghi rõ người đưa và người đón, kèm giấy tờ tuỳ thân của họ.
- Ở sân bay đi, người đưa ở lại sân bay cho tới khi máy bay cất cánh.
- Trẻ đeo túi hoặc thẻ nhận diện chứa giấy tờ, được nhân viên dẫn qua các khâu và giao cho tiếp viên.
- Ở sân bay đến, nhân viên chỉ giao trẻ cho đúng người có tên trong đơn, sau khi kiểm giấy tờ.
Hãng thường giới hạn số trẻ đi một mình trên mỗi chuyến và không nhận trên một số chuyến nối chuyến phức tạp hoặc chuyến cuối ngày.
Phụ nữ mang thai và khuyết tật không nhìn thấy được
Mang thai
Mỗi hãng có mốc tuần thai riêng. Khung phổ biến là: trước khoảng tuần 28 đi bình thường; từ khoảng tuần 28 đến 32–36 cần giấy xác nhận của bác sĩ ghi tuần thai và đủ sức khoẻ bay; sau mốc giới hạn thì hãng không nhận. Mang song thai thường có mốc sớm hơn. Hỏi bác sĩ và xem điều lệ của hãng trước khi đặt vé, không nên dựa vào khung chung này.
Khuyết tật không nhìn thấy được
Người tự kỷ, mất trí nhớ, rối loạn lo âu, khiếm thính nhẹ có thể đi lại bình thường nhưng vẫn cần thêm thời gian và sự kiên nhẫn ở sân bay. Từ năm 2016, sân bay Gatwick ở Anh dùng dây đeo in hoa hướng dương để nhân viên nhận ra khách có khuyết tật không nhìn thấy được mà khách không phải giải thích. Sáng kiến này đã lan ra nhiều sân bay trên thế giới. Ở nơi chưa áp dụng, bạn vẫn có thể đăng ký mã DPNA hoặc MAAS và nói với nhân viên ở quầy.
Đăng ký thế nào cho chắc
- Báo sớm: ngay khi đặt vé, chậm nhất khoảng 48 giờ trước giờ bay theo khuyến nghị phổ biến. Báo muộn hãng vẫn cố gắng, nhưng có thể thiếu xe lăn hoặc xe nâng.
- Gọi xác nhận lại: khoảng một ngày trước chuyến, gọi tổng đài để chắc mã đã nằm trong đặt chỗ, nhất là khi đặt qua đại lý.
- Có mặt sớm: tới quầy sớm hơn bình thường để nhân viên điều phối kịp.
- Nối chuyến: nhu cầu phải được ghi cho mọi chặng, kể cả chặng của hãng khác, và nên chọn thời gian nối dư hơn mức tối thiểu.
- Thiết bị y tế: máy tạo oxy di động, máy thở áp lực dương cần được hãng chấp thuận trước; mang theo giấy xác nhận và đủ pin.
Câu hỏi thường gặp
Đăng ký xe lăn ở sân bay có mất phí không?
Dịch vụ xe lăn và hỗ trợ của hãng bay cho người đi lại khó thường miễn phí, nhưng cần đăng ký trước, phổ biến là ít nhất 48 giờ trước giờ bay. Một số sân bay bán thêm gói đón tiễn trả phí với dịch vụ rộng hơn như làn ưu tiên hay phòng chờ.
WCHR, WCHS, WCHC khác nhau thế nào?
WCHR dành cho người đi lại được trong cabin và lên bậc thang được nhưng không đi bộ xa. WCHS dành cho người không lên xuống cầu thang được nhưng đi được vài bước tới ghế. WCHC dành cho người không tự di chuyển được, cần hỗ trợ tới tận ghế.
Trẻ em mấy tuổi được đi máy bay một mình?
Nhiều hãng nhận trẻ từ 5 đến dưới 12 tuổi đi một mình qua dịch vụ có nhân viên trông, trẻ dưới 5 tuổi thường không được nhận. Mốc tuổi, phí và giới hạn chuyến bay do từng hãng quy định, nên xem điều lệ vận chuyển trước khi đặt vé.
Người già có cần giấy khám sức khoẻ để đi máy bay không?
Không, nếu không có bệnh cần lưu ý. Không có giới hạn tuổi trên để đi máy bay. Người có bệnh tim, phổi hoặc vừa phẫu thuật nên hỏi bác sĩ, và hãng có thể yêu cầu mẫu xác nhận y tế.
Dây đeo hoa hướng dương ở sân bay nghĩa là gì?
Đó là dấu hiệu tự nguyện cho biết người đeo có khuyết tật không nhìn thấy được, như tự kỷ, mất trí nhớ hay khiếm thính, và có thể cần thêm thời gian hoặc hỗ trợ. Sáng kiến bắt đầu ở sân bay Gatwick năm 2016 và đã được nhiều sân bay áp dụng.
